ኣብ ዘመነ መንእሰይ ግንባር፡ ጾታዊ ሕርወት፡ ብትኽክል ዝተፈላለዩ ሓበሬታታትን ዝግበሩ ምርካብታትን

ብዝሒ ናይ መደበኛ ሓበሬታ ስለ ግንዛቤ ኣብ እኩይነት ኣብ ግብሪ እኩይነት

ዘመን ግንዛቤ ኣብ ሕይወት ናይ እንስተይቲ ኣንስቲ ኣብ ናይ ግንዛቤ ዘለዋ ኣብ ኣካላዊን ስነ-ልቦናዊን ተለዋዋጦታት ዝተማላእ ዝሓደረ ዘመን እዩ። ኣብዚ ዘመን እንስተይቲ ኣንስቲ ብምሕላው ናብ ወዲኣ ክኸውን ክትጸግብ ብምሕላው ኣብ ግብሪ እኩይነት ክትርከብ ትኽእል ትምልከት ትግበር ትኽእል። ግን ኣብ ጤናዊን ዘይተኸሰሰን ግንዛቤ ክሳብ ኣብ ኣንደኛ ኣርባዕተ ሰሙን ድማ ግብሪ እኩይነት ብዙሕ ግዜ ደሓን እዩ። እኩይነት ኣብ ግንዛቤ ናይ ሕይወት ተፈጥሮ መንነት እያ፣ ብፍዚያዊ ምኽንያት ብዙሕ ኣንስቲ ኣብዚ ይተኣምራ። ግንዛቤ ዘሎ ኣካላዊ ተለዋዋጦታት ኣብ ስነ-ልቦናዊ ተፅእኖ ተዓይነት ይምልከት፣ ኣብ ፍቕሪ እኩይነት ምትሕብባር ይኽእል ይገብር።

ፍቕሪ እኩይነትን ተለዋዋጦታትን ኣብ ግንዛቤ

ብጀሚሩ ግንዛቤ እንተጀመረት ኣንስቲ ብምሕላው ናብ ምኽንያታት ምኽንያት ኣብ ፍቕሪ እኩይነት ቅንጡ ክኸውን ይኽእል። ኣብ ዝተለመደ ሓሳብ ተቃለል እዩ፣ ኣብ ግንዛቤ ዘይተኸሰሰ ግብሪ እኩይነት ናብ ወዲኣ ክትጸግብ ዘለዋ ምስክር ሳይንሳዊ የለን። ኣብ ግንዛቤ ምምሕላው ክትበጽሖ እንተጀመረት፣ ብፍላይ ኣብ ካልኣይ ትሪመስተር ፍቕሪ እኩይነትን ቅርብነትን ምድላው ይኽእል ይገብር።

ብዝተኸፈነ ኣብ መዓልታት መዓልቲ ብምንባር ኣብ ግብሪ እኩይነት ቦታታት ክትረከብ ይኽእል፣ እንተዘይኮነ ግዜ ኣብ ኣካላዊ ዘይምሕባር ይኽእል ይገብር። ኣብ መዓልታት መዓልቲ ኣብዚ ቅርብነት ምድላው ድማ ክትቕንጥል ትኽእል።

ኣብ መዓልታት መዓልቲ እንታይ ክንተው ኣለና?

ክሳብ ኣብ ኣንደኛ ኣርባዕተ ሰሙን ግንዛቤ እንተዘይተፈቀደ ሕክምናዊ መንነት ኣብ ግብሪ እኩይነት ክትቀጽል ትኽእል። ግን ብቕርበት ወለድ ኣብ ምስክር ናይ ተባዕታይ ኣንስቲ ኣብ ምምሕላው ኣብ ኣካላዊ ንጥፈታት (ብፍላይ ፕሮስታግላንዲን) ዝርከብ ይኽእል እዩ ዝተሓሰበ። ስለዚ ኣብ ኣንደኛ ኣርባዕተ ሰሙን ግብሪ እኩይነት ብዙሕ ግዜ የተፈቀደን።

ካብ ግብሪ እኩይነት መብራህቲ ክንተው ኣለና?

ኣብ ዝተለዋዋጠ ዘመናት ግንዛቤ ወይ ኣብ ተወሳኺ ሕክምናዊ መንነታት ካብ ግብሪ እኩይነት መብራህቲ ክንተው ኣለና። ኣብዚ ናይቲ ሁነታት ቅርብነት የተፈቀደን፦

• ኣብ ቅድሚ ዝተደገመ ዝተካየደ ምውዳእ ወይ ቅድሚ ወለድ ብዙሕ እንተሃለወ ኣብ ኣንደኛ ክልተ ወርሒ ቅርብነት ክትቀጽል ይኽእል ይኸውን።

• ኣብ ዝኾነ ዘመን ግንዛቤ ምውዳእ፣ ቅድሚ ወለድ ምስክር ወይ ኣብ ሓፈሻዊ ደም እንተሃለወ ግብሪ እኩይነት ብፍጹም የተፈቀደን፤ ምስ ሓኪም ምምሕላው ድማ ይቀጽል።

• ኣብ እንስተይቲ ወይ በዓል ተባዕታይ ዝተረኸበ በሽታ ብግብሪ እኩይነት እንተሃለወ፣ ምስ ሕክምና ዝተወዳአ ድማ ካብ ግብሪ እኩይነት መብራህቲ ኣለና።

• ኣብ እንተ ፕላሰንታ ፕረቪያ እንተሃለወ፣ ፕላሰንታ መንገዲ ወለድ እንተሰንካ እና ምስክር ደም እንተሃለወ ግብሪ እኩይነት ክትረከብ ይኽእል።

ጤና እኩይነትን ናይ ምክልኻል ኣስተዋፅኦ

ኣብ ግንዛቤ ዘሎ ዘመን ካብ በሽታታት ብግብሪ እኩይነት ዝተረኸበ ምክልኻል ጠቓሚ እዩ። ዘይተከላኸለ ግብሪ እኩይነት ብፍላይ HIV (AIDS) ኣብ ብዙሕ በሽታታት ምስክር ይደሊ፣ እዚ በሽታታት ኣብ ተወሳኺ ሁነታት ግንዛቤን ጤና ወዲኣን ናይ ሓደጋ ይኸውን ይኽእል። ኣብ ተወሳኺ በሽታ ምልክታት እንተተረኸቡ ድማ ምክልኻል ክትግበር የተኻእለን፣ ምክልኻልን ደሓን ግብሪ እኩይነትን ኣብ ግንዛቤ ጠቓሚ እዩ።

ስነ-ልቦናዊ ተፅእኖታትን ድገፍ ናይ ፓርተነር

ኣብ ዘመን ግንዛቤ ኣብ ኣካላዊን ስነ-ልቦናዊን ተለዋዋጦታት ይኸውኑ። ኣብዚ ዘመን ምሕማም፣ ምትሕብባር ኣካላዊ ተግባርታት ከምኡውን ድማ ስትረስ፣ ምሕማም፣ ዘይተረጋገጽነት፣ ተለዋዋጦታት ኣብ ማሕበራዊ ግንኙነትን ስነ-ልቦናዊ ብርቱዕነትን ይኸውኑ። እዚ ሓደ ሓደ ተፅእኖ ኣብ ግብሪ እኩይነት ይምልከት።

ኣብ እንስተይቲ ብዙሕ ግዜ ካብ ግብሪ እኩይነት ምብራህቲ ኣብ መሰረት ምኽንያታት ኣብ ምኽንያታት ምምሕላው ኣካላዊ ተለዋዋጦታት ኣብ ስነ-ልቦናዊ ምሕማም ይኸውኑ። ድገፍን ሓሳብ ናይ ፓርተነር ኣብዚ ዘመን ምሕላውን ድገፍን እንተኾነ እንስተይቲ ናብ ሓደጋ ክትሰምዕን ግንዛቤ ብጤና ክትምሃር ትኽእል። ብዝኾነ ሁነታ ኣንስቲ ዘይተፈተነት ግብሪ እኩይነት ክትግበር ኣይከኣልን።

ተፅእኖ እኩይነት ኣብ ግንዛቤ ናይ ጥራይ ሕይወት

ግብሪ እኩይነት ናይ ጥራይ ሕይወት ኣካላዊ ክፋል እዩ። ኣንስቲ ኣብ ግንዛቤ ዘሎ ኣካላዊ ተለዋዋጦታት፣ ተለዋዋጦታት ኣብ ማሕበራዊ አካባቢን ኣብ ውሽጢ ቤተሰብን ኣብዚ ሓደ ሓደ ምድላው ይኽእል ይገብር። ብምምርሒ ኣንስቲ ኣብ ሕይወታትኦም እንተወሰነ ግዜ ግብሪ እኩይነት ሓጺር ይኸውኑ፣ ብፍላይ ኣብ ግንዛቤ ዝተረኸበ መደበኛ እዩ። ብተወሳኺ ምምርሒ ብዙሕ ኣንስቲ (ምሳኻ 80% ዝተበጸሐ) ግብሪ እኩይነት ተፅእኖ ይተሓሰብ።

ናይ ብዙሕ ግንዛቤ ቅድሚ ዝኾነ ውድብ እና ግንኙነት ጥራይ ብቀጻሊ ኣብ ግንዛቤ ግብሪ እኩይነት ብቀጻሊ ይተፅእኖ። ኣብ ግንዛቤ ድሕሪ ግንዛቤ እኩይነት ኣብ ተለዋዋጦታት ምምሕላውን ብሓይሊ ምፍታውን ይተሓሰብ። ቅድሚ ግንዛቤ "ክንደይ ክኸውን እንተኾነ ክትጸግብ እንተኽእል እየ?" ሓሳብ እኩይነትን ሂወትን ይተፅእኖ። ኣብዚ ነገር ሕክምናዊ ድገፍን ጤናዊ ግንኙነትን ድገፍ ፓርተነር ምምሕላው ተፈጻሚ እዩ።

ብዝሒ ዝተደገመ ሕቶታት

1. ኣብ ግንዛቤ ግብሪ እኩይነት ወዲኣ ይጎዳእ ድዩ?

ኣብ ጤናዊን ዘይተኸሰሰን ግንዛቤ ግብሪ እኩይነት ብቀጻሊ ናብ ወዲኣ ዘይተረኸበ ጉዳይ የለን። ግን ሓፈሻዊ ደም፣ ምስክር ቅድሚ ወለድ እንተሃለወ ካብ ግብሪ እኩይነት መብራህቲ ኣለና።

2. ኣብ ግንዛቤ እንተወደአ ግብሪ እኩይነት ክትግበር ትኽእልዶ?

ክሳብ ኣብ ኣንደኛ ኣርባዕተ ሰሙን ኩሉ እንተደሓን እንተኾነ ግብሪ እኩይነት ብዙሕ ግዜ ደሓን እዩ ዝተቐበለ። ኣብ ኣንደኛ ኣርባዕተ ሰሙን ወይ ሓኪም ምሕላው ምስክር ዘሎ ሁነታ ኣብ ግብሪ እኩይነት መብራህቲ ኣለና።

3. ኣብ ግንዛቤ ፍቕሪ እኩይነት ይቕንጥልዶ?

ብዙሕ ኣንስቲ ኣብ መጀመርታ ዘመን ግንዛቤ ቅንጡ ይተረኸብ። ብዝተኸፈነ ግዜ፣ ብፍላይ ኣብ ኣካላዊ ተለዋዋጦታት ምምሕላው ፍቕሪ እኩይነት ይድላው ይኽእል።

4. ኣብ ግብሪ እኩይነት ወዲኣ ኣካላዊ ጉዳይ ይገብርዶ?

ወዲኹም ኣብ ራሕም ውሽጢ ብኣምኒዮን ማይን ኣካላት ራሕምን ይተኣምራ። ኣብ መደበኛ ሁነታ ግብሪ እኩይነት እዚ ምክልኻል የለን።

5. ኣብ ግንዛቤ ግብሪ እኩይነት ምውዳእ ምክንያት ይኸውንዶ?

ብሳይንሳዊ ሓበሬታ ኣብ ጤናዊን ዘይተኸሰሰን ግንዛቤ ግብሪ እኩይነት ምውዳእ የተፈጸመን። ግን ምውዳእ ወይ ምስክር ቅድሚ ወለድ እንተሃለወ ግብሪ እኩይነት መብራህቲ ኣለና።

6. ኣብ እንታይ ሁነታት ኣብ ግንዛቤ ግብሪ እኩይነት ብፍጹም የተፈቀደን?

ምውዳእ ምስክር ቅድሚ ወለድ፣ ኣብ እንስተይቲ ወይ በዓል ተባዕታይ በሽታ ብግብሪ እኩይነት፣ ሓፈሻዊ ደምን ፕላሰንታ ፕረቪያን እንተሃለወ ግብሪ እኩይነት ብምሕላው ሓኪም መብራህቲ ኣለና።

7. ኣብ ዘመን ግንዛቤ ዘይተከላኸለ ግብሪ እኩይነት ምክንያት በሽታ ይኸውንዶ?

እወ፣ ዘይተከላኸለ ግብሪ እኩይነት ኣብ ግንዛቤ በሽታታት ብግብሪ እኩይነት (ምሳኻ HIV፣ ሲፊሊስ፣ ክላሚዲያ ወይ ካልእ) ይኸውን ይኽእል። ካብ በሽታታት ምክልኻል ደሓን ግብሪ እኩይነት ይግበሩ።

8. ኣብ ግብሪ እኩይነት ዝሓሰበ ሕማቕ ይተፅእኖዶ?

ኣብ ዝተኸፈነ ዘመን ግንዛቤ ራሕም እንተበዝሐ ቦታታት ሕማቕ ይኸውኑ። ዝተቀጸለ ሕማቕ ወይ ዘይምሕባር ሁነታ ምስ ሓኪም ምምሕላው ጠቓሚ እዩ።

9. ድገፍ ፓርተነር ምንታይ ጠቓሚ እዩ?

ኣብ ግንዛቤ ዝተረኸቡ ኣካላዊን ስነ-ልቦናዊን ተለዋዋጦታት ኣንስቲ ናብ ሓደጋ ክትሰምዕ ንደሓንነትን ድገፍን ፓርተነር ይደሊ። ዝተገደፈ ግብሪ እኩይነትን ጥራይ ግንኙነትን ተፅእኖ ይተሓሰብ።

10. ስነ-ልቦናዊ ምሕማም ግብሪ እኩይነት እንታይ ይተፅእኖ?

ስትረስ፣ ምሕማም፣ ኣብ ኣካላዊ ተለዋዋጦታት ምምሕላው ዝተረኸቡ ስነ-ልቦናዊ መንነታት ኣብ ፍቕሪ እኩይነት ቅንጡ ይተሓሰብ። ዝደገፈ ግንኙነት፣ ምኽርን ወይ ሓገዝ ስነ-ልቦናዊ ድገፍ ምምሕላው ይኽእል።

11. ዝተረኸቡ ተለዋዋጦታት ድሕሪ ግንዛቤ ግብሪ እኩይነት ናይ መደበኛ ሁነታ ይመለስዶ?

ብዙሕ ኣንስቲን ብዙሕ ውድብን ድሕሪ ወለድ ኣብ ጤና ዘይተረኸበ ሁነታ ናብ ግብሪ እኩይነት ይመለሱ። ብምሕላው ሓኪም ደሓን ግብሪ እኩይነት ክትቀጽል ትኽእል።

12. ኣብ ዘመን ግንዛቤ ግብሪ እኩይነት ናይ ኩሉ ኣንስቲ እኩይ ይኸውንዶ?

ናይ ኩሉ ኣንስቲ ልምዲ ብዝተለየ እዩ። ፍቕሪ እኩይነትን ቅርብነትን ምምሕላው፣ ኣካላዊ ተለዋዋጦታት፣ ስነ-ልቦናዊ ሁነታን ውድብ ፓርተነር ውድብ ይተሓሰብ።

13. ኣብ ግንዛቤ ዘመን ድገፍ ስነ-እኩይነት ክትረኽብ ይግባእዶ?

ኣብ ግብሪ እኩይነት እንተተረኸቡ ተግባራት ድማ ውድብ ኣንስቲ ሓኪም ወይ ተማሃሮ ስነ-እኩይነት ድገፍ ክወስዱ ይኽእሉ።

መተከልታት

• ዓለም ጤና ውድብ (WHO): "Sexual and Reproductive Health during Pregnancy and Childbirth"

• ኣመሪካ ናይ ኣንስቲ ወለድን ጂኔኮሎጂካልን ኮሌጅ (ACOG): "Sexuality and Sexual Activity during Pregnancy"

• Mayo Clinic: “Sex during pregnancy: What's OK and what's not?”

• CDC (Centers for Disease Control and Prevention): “Sexually transmitted infections and pregnancy”

• ኣክብሮም ዝተሰማማዑ መጽሓፍታት እና ኣብ ዓለም አቀፍ ክሊኒካዊ መምርሒ ዝተሰማማዑ መምርሓት መሰረታዊ መመርሒታት