ਵਿਦਾਈ ਖੁਤਬਾ
ਹੇ ਲੋਕੋ!
ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਮੁੜ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕਾਂ।
ਹੇ ਲੋਕੋ!
ਜਿਵੇਂ ਅਰਫਾ ਦਾ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਿਲਹਿਜ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੱਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁਬਾਰਕ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਜਾਨਾਂ, ਮਾਲ ਅਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਵੀ ਇੰਨੀ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਮਹਫੂਜ਼ ਹਨ।
ਮੇਰੇ ਸਾਥੀਓ!
ਤੁਸੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਆਪਣੇ ਰੱਬ ਕੋਲ ਜਾਵੋਗੇ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਹਰ ਹਾਲਾਤ ਤੇ ਕਰਤੂਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਬਾਅਦ ਕਦੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗਲਤ ਰਾਹਾਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਨਾ ਮੁੜੋ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ। ਮੇਰੀ ਇਹ ਵਸੀਅਤ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕ ਗੈਰ ਮੌਜੂਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਣ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤੱਕ ਇਹ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਵੇ।
ਮੇਰੇ ਸਾਥੀਓ!
ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰੇ।
ਸੂਦ ਦੀ ਹਰ ਕਿਸਮ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ।
ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਕਰਜ਼ਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਨਾ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰੋ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਹੋਣ ਦਿਓ।
ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੁਣ ਸੂਦ ਲੈਣਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਜਾਹਿਲੀਅਤ ਤੋਂ ਆਈ ਇਹ ਗੰਦੀ ਆਦਤ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਸੂਦ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਉਹ ਅਬਦੁਲਮੁੱਤਲਿਬ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅੱਬਾਸ ਦਾ ਸੂਦ ਹੈ।
ਮੇਰੇ ਸਾਥੀਓ!
ਜਾਹਿਲੀਅਤ ਦੇ ਦੌਰ ਦੇ ਖੂਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਖੂਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਉਹ ਅਬਦੁਲਮੁੱਤਲਿਬ ਦੇ ਪੋਤੇ ਰਬੀਆ ਦਾ ਖੂਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਹੈ।
ਹੇ ਲੋਕੋ!
ਅੱਜ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਗਵਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਖਤਮ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੇਗਾ। ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ।
ਹੇ ਲੋਕੋ!
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਲਾਹ ਤੋਂ ਡਰਣ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਹਲਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਕ ਹਨ। ਤੁਹਾਡਾ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇਣ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੱਕ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰੋ।
ਹੇ ਮੋਮਿਨੋ!
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦੋ ਅਮਾਨਤਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜੇ ਰਹੋਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲੋਗੇ। ਇਹ ਅਮਾਨਤਾਂ ਹਨ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਕੁਰਆਨ ਅਤੇ ਨਬੀ ਦੀ ਸੁੰਨਤ।
ਹੇ ਮੋਮਿਨੋ!
ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲੋ! ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਰਾ ਹਨ। ਧਰਮ ਭਰਾ ਦੇ ਹੱਕ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇ ਦਿਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੈ।
ਮੇਰੇ ਸਾਥੀਓ!
ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜ਼ੁਲਮ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਨ ਦਾ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੱਕ ਹੈ।
ਹੇ ਲੋਕੋ!
ਤੁਹਾਡਾ ਰੱਬ ਇੱਕ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਓ ਵੀ ਇੱਕ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਦਮ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹੋ, ਆਦਮ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ। ਨਾ ਅਰਬੀ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਅਰਬੀ ਉੱਤੇ, ਨਾ ਗੈਰ-ਅਰਬੀ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵਧਤ ਹੈ; ਨਾ ਲਾਲ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਉੱਤੇ, ਨਾ ਕਾਲੇ ਨੂੰ ਲਾਲ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵਧਤ ਹੈ। ਵਧਤ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਹੇਜ਼ਗਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਰਦਾ ਹੈ।
ਹੇ ਲੋਕੋ!
ਰੱਬ ਨੇ ਹਰ ਹੱਕਦਾਰ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਹੱਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਗੁਨਾਹ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਪਿਓ ਪੁੱਤਰ ਦੇ, ਪੁੱਤਰ ਪਿਓ ਦੇ ਗੁਨਾਹ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ।
ਧਿਆਨ ਕਰੋ! ਇਹ ਚਾਰ ਕੰਮ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਕਰੋ:
ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭਾਗੀ ਨਾ ਬਣਾਓ।
ਅੱਲਾਹ ਵਲੋਂ ਹਰਾਮ ਤੇ ਹਫਾਜ਼ਤ ਵਾਲੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਨਾ ਹੱਕ ਨਾਲ ਮਾਰੋ।
ਜ਼ਿਨਾ ਨਾ ਕਰੋ।
ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰੋ।
ਹੇ ਲੋਕੋ!
ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਆਖੋਗੇ?
ਅਸਹਾਬ-ਏ-ਕਿਰਾਮ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ:
"ਅਸੀਂ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਪੈਗਾਮ ਪਹੁੰਚਾਇਆ; ਰਿਸਾਲਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਸਾਨੂੰ ਵਸੀਅਤ ਤੇ ਨਸੀਹਤ ਕੀਤੀ।"
ਰਸੂਲੁੱਲਾਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਵਾਹੀ ਵਾਲੀ ਉਂਗਲ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਆਖਿਆ
"ਗਵਾਹ ਰਹੀ! ਹੇ ਰੱਬ!
ਗਵਾਹ ਰਹੀ! ਹੇ ਰੱਬ!
ਗਵਾਹ ਰਹੀ! ਹੇ ਰੱਬ!"
ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸੱਲੱਲਾਹੁ ਅਲੈਹਿ ਵ ਸੱਲਮ