Бид Зүүн Туркестанд Хятадын хэрэгжүүлж буй хавчлагыг жигшин буруушааж байна
1949 оноос хойш БНХАУ-ын захиргаанд байгаа Дорнод Туркестанд хүний эрхийн зөрчил амьдралын бүх салбарт улам бүр нэмэгдэн үргэлжилсээр байна.
БНХАУ-ын Засгийн газар, ялангуяа бүс нутагт амьдарч буй уугуул иргэдээс ангижрах зорилгоор хэрэгжүүлж эхэлсэн бөгөөд 2018 онд хиймэл дагуулын зураг болон гэрчийн мэдүүлгээр батлагдсаны дараа хүлээн зөвшөөрсөн “цуглуулах лагерууд”-ыг гэмт хэрэг болон гэмт хэрэгтнийг нуух замаар “мэргэжил олгох сургалт” хэмээн дэлхий нийтэд хүлээн зөвшөөрүүлэхийг оролдож, энэ аргаар Дорнод Туркестаны иргэдийг терроризм, ялгаварлан гадуурхалт болон туйлшралаас ангижруулна гэж мэдэгдэж байна. Үнэн хэрэгтээ эдгээр лагерьт хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэгт тооцогдох үйлдлүүд гарч байгаа бөгөөд лагерьт байсан олон хүнээс дахин сураггүй болж байна.
Нэг үндэстэн болон шашны итгэлийг устгах зорилготой системтэй үйл ажиллагаа явагдаж буйг харгалзан үзвэл дээрх үйлдлүүд нь ‘Хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг’ ангилалд багтах нь эргэлзээгүй үнэн юм.
БНХАУ-ын Засгийн газар “Туйлшралтай тэмцэх журам”-ыг 2017 оны гуравдугаар сард баталснаас хойш Дорнод Туркестан бүс нутагт лагерьт хоригдсон Уйгар үндэстний тоо эрчимтэй нэмэгдэж байна. Журмын дагуу “хэвийн бус” сахал тавих, нүүрээ бүрхэх эсвэл толгойгоо ороох, залбирах, мацаг барих, архи уухгүй байх, эсвэл Ислам болон Уйгарын соёлтой холбоотой ном, бичиг баримт хадгалах зэрэг шашин, соёлын харьяаллаа ил тод эсвэл хувийн хүрээнд илэрхийлэх нь “туйлшрал” гэж үзэгдэж байна.
Ажиллах эсвэл суралцах зорилгоор ялангуяа мусульман хүн ам ихтэй орнуудад зорчих, эсвэл Хятадаас гадна амьдарч буй хүмүүстэй харилцах нь ч хүмүүсийг сэжигтэй этгээдэд тооцох үндсэн шалтгаануудын нэг болж байна. Эрэгтэй, эмэгтэй, залуу, хөгшин, хотын эсвэл хөдөөний ялгаагүйгээр хүн бүр баривчлагдах аюулд өртөөд байна.
Олон улсын Өршөөлийн байгууллагаас гаргасан ‘Хятад: Тэд хаана байна вэ? Шиньжян Уйгарын Өөртөө Засах Бүс дэх бөөнөөр хорихтой холбоотой хариулт өгөх цаг’ нэртэй тайланд эдгээр зөрчлийг гэрчийн мэдүүлгээр баталсан байна. Олон улсын Өршөөлийн байгууллагын Зүүн Азийн захирал Николас Бекелиний энэ асуудалд хэлсэн “Хятадын засгийн газар үндэсний цөөнхийг онилсон бохир бодлогоо үргэлжлүүлэхийг зөвшөөрч болохгүй. Дэлхийн бүх улс орнууд Шиньжян Уйгарын Өөртөө Засах Бүсэд болж буй хар дарсан зүүдний төлөө Хятадаас хариуцлага нэхэх ёстой” гэсэн мэдэгдэл нь нөхцөл байдлын ноцтойг илтгэж байна.
Нэг үндэстнийг бүрэн үгүйсгэж, шүтлэгийн эрх чөлөөг үгүйсгэж, турк нэр болон бичгийг хориглож, Дорнод Туркестан бүс нутагт зориуд Шиньжян нэрийг өгч байна. Эдгээр арга хэмжээгээр үндэстний ухамсрыг устгахыг зорьж байна. Тухайн бүс нутаг эртний Хятадын газар нутаг байсан гэх нэрийдлээр бүс нутгийн түүх, үнэт зүйлсийг үгүйсгэж байна.
Бүх холбогдох этгээдүүдийг энэ асуудалд хариуцлага хүлээхийг, НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей тэргүүтэй олон улсын бүх байгууллагыг нэн даруй хориг арга хэмжээ авахыг уриалж, олон улсын хамтын нийгэмлэгийг Дорнод Туркестаны Уйгар ард түмний төлөө арга хэмжээ авахыг уриалж байна.
(Эх сурвалж : https://shorturl.at/Zwvd8)