Na cava na Mate ni Koloni (Draunikau)? Na kena iVakadinadina? Na vuna ni yaco kina?

Koloni (Manava) Kanseri: Na kena ivakarau ni kena irairai, vuna, kena kilai kei na veiqaravi

Na kanseri ni koloni e dua na mate bibi e dau tekivu ena manava levu kei na rectum, ka dau vakaleqa na dua na tiki bibi ni sisitema ni tilivaka kakana. E dau tekivu vakalevu ena kena yaco me kanseri na polip e dau tubu ena dela ni manava ena loma ni gauna. Na kena irairai, vuna kei na veiqaravi e rawa ni duidui me vaka na kena iwalewale kei na bula raraba ni tauvimate. Na kena kilai totolo, me vaka ga ena so tale na mataqali kanseri, e dua na iwalewale bibi ena kena vakadrukai na kanseri ni koloni.

Na cava na Koloni (Manava) Kanseri?

Na kanseri ni koloni e dau tekivu ena manava levu ka dua vei ira na mataqali kanseri e dau laurai vakalevu e vuravura raraba. E dau laurai vakalevu ena nodra bula era sivia na 50 na yabaki, ia e rawa ni yaco ena dua ga na yabaki ni bula. Kevaka eda na vakamacalataka na buli ni manava levu, e rauta ni 1.5–2 mita na kena balavu, ka wasei rua na tiki levu: na koloni kei na rectum. Na rectum oya na tiki mai muri duadua ni manava levu ka volekata na anus, e dau maroroi kina na drodro ni kakana ni bera ni cemuri tani mai na yago. Na koloni e dusia na tiki levu ni manava levu e liu mai na rectum. Ni sa yaco mai na kakana mai na manava lailai i na koloni, e dau sorovi kina na wai kei na minerali, ka maroroi na drodro ni kakana ena rectum.

Na kanseri ni koloni e tekivu ena sela ni mucosa e ubia na dela ni manava levu.

Anatomini ni Koloni

Na vanua e dau laurai vakalevu kina na kanseri:

Sigmoid koloni (na tiki mai muri e S): Oqo na tiki ni manava levu e sema tiko kei na rectum. Oqo na vanua e dau laurai vakalevu kina. Ni sa vakaukauwataki na drodro ni kakana ena vanua oqo, e dau balavu na gauna e veitaratara kina na sela kei na drodro, ka vakalevutaka na vakatara ni mate.

Rectum : Na tiki ni koloni e volekata na anus. Na kanseri e tubu ena vanua oqo e kilai me kanseri ni rectum, ia e dau cavuti vata kei na “kanseri ni kolorektal”.

Koloni e cake (toletalevu): Oqo na imatai ni vanua e yaco kina na drodro ni kakana mai na manava lailai. Na kanseri e tubu ena vanua oqo e dau sega ni vakaraitaka totolo na kena irairai, baleta ni se wai tiko na drodro. O koya gona, na kanseri ni koloni e cake e dau kilai ena gauna sa oti vakalevu na mate.

Koloni e loma (transvers): Oqo na tiki e sema tiko na koloni e cake kei na koloni e ra. E rawa ni tubu talega kina na kanseri, ia e lailai na kena vakarau ni vakatauvatani kei na so tale na tiki.

Koloni e ra: Oqo na vanua e toso kina na drodro ni kakana me yaco i na anus. Na kanseri e tubu ena vanua oqo e dau vakaraitaka na vakalailaitaki ni drodro, na veisau ni kena raba, kei na dra me vaka na kena irairai taumada.

Rauta ni 40–50% ni vakadidike e laurai ena sigmoid koloni kei na rectum, rauta ni 20% ena koloni e cake, ka vo ena koloni e loma (transvers) kei na koloni e ra.

Na cava na Kanseri ni Kolorektal?

Na kanseri ni kolorektal e okati kina na kanseri e tubu ena koloni kei na rectum. E dau yaco ena loma ni sisitema ni tilivaka kakana, ni sa tubu vakasivia na sela ena ivakarau sega ni dodonu. E dau tekivu vakalevu ena polip vinaka e veisau me kanseri ena loma ni gauna. Na kanseri ni kolorektal, kevaka e kilai totolo, e levu cake na galala ni veiqaravi vinaka.

Na cava na irairai ni Kanseri ni Koloni?

Na kanseri ni koloni e dau sega ni vakaraitaka totolo na kena irairai ena imatai ni gauna. Na kena irairai e dau laurai ni sa tubu na tumor, ka rawa ni vakamacalataki vaka oqo:

• Na mosi ni kete se na kena vakasauri

• Na levu ni gauna ni mate ni manava, vakalailaitaki ni drodro, se veisau ena kena irairai

• Na dra ena drodro se na drodro e loaloa (vaka katara)

• Na vakalailaitaki ni lewena sega ni kilai rawa na vuna

• Na oca vakadua kei na malumalumu

• Na vakatubura se na vakasinaiti ni kete

Oqo na irairai e rawa ni vakavuna talega na so tale na leqa ni bula. O koya gona, e bibi mo sikova e dua na vuniwai kevaka e dei se sega ni kilai rawa na vuna ni leqa oqo.

Na Vuna kei na Risk Factor ni Kanseri ni Koloni

E sega ni kilai vinaka na vuna dina ni kanseri ni koloni, ia e laurai eso na risk factor:

• Yabaki ni bula: E tubu na risk vei ira era sivia na 50 na yabaki.

• Itukutuku ni matavuvale: Kevaka e tiko na kanseri ni koloni vei ira na wekamu voleka, e tubu na risk; e vinaka mo tekivu vakatovolei totolo.

• Polip: Na polip e tubu ena dela ni manava e rawa ni veisau me kanseri ena loma ni gauna, o koya gona e bibi me kilai ka vakayacori na veiqaravi.

• Genetic disorder: Na mate vakatamata me vaka na Lynch syndrome (HNPCC) e rawa ni vakalevutaka na risk.

• Mate ni manava e dau vakavuna na mosi: Na mate vaka Crohn kei na ulcerative colitis e vakalevutaka na risk.

• Itovo ni bula: Kana sega ni levu na fibre, levu na waiwai, levu na yago (obesity), sega ni cakacaka, gunu sigareti kei na gunu yaqona vakasivia e vakalevutaka na risk.

• Eso na leqa ni bula: Na mate ni suka ni mataqali 2 e vakalevutaka talega na risk ni kanseri ni koloni.

Na Cava me Cakava me Kilai kina na Kanseri ni Koloni?

Nikua, na kena kilai na tumor ena koloni kei na rectum e dau vakayagataki kina na endoscopic method. Ena colonoscopy, e rawa ni raici vakadodonu na dela ni manava kei na kena kau tani na polip e vakabauta ni leqa. Me vakadeitaki na mate, e dau kau na biopsy (kaumi na tiki ni sela me dikevi ena lab). Me dikevi na tubu ni tumor se na risk ni kena yaco i na so tale na tiki ni yago, e rawa ni vakayagataki na CT scan. Na test ni dra vuni ena drodro e dua talega na iwalewale ni vakadidike e dau vakayagataki vakalevu.

Na Iwalewale ni Kanseri ni Koloni kei na kena irairai me vaka na iwalewale

• Iwalewale 0 (Carcinoma in situ): Sa tiko ga na kanseri ena dela ni manava, sega ni vakatabana. E dau sega ni laurai na kena irairai.

• Iwalewale 1: Sa yaco na kanseri ena loma ni dela ni manava. E rawa ni laurai na mosi ni kete, veisau lailai ena kena irairai na drodro se dra lailai ena drodro.

• Iwalewale 2: Sa toso na tumor mai na dela ni manava ia e sega ni yaco i na lymph node. E rawa ni laurai na mosi ni kete, veisau levu ena kena irairai na drodro, vakalailaitaki ni lewena kei na vakasinaiti.

• Iwalewale 3: Sa yaco na kanseri i na lymph node voleka. E laurai na mosi ni kete, malumalumu, sega ni vinaka na gana kei na dra ena drodro.

• Iwalewale 4: Sa yaco na kanseri i na yago tani me vaka na ate se na yate (metastasis). E laurai na oca levu, mosi ni kete e sega ni oti, tawa drodro ni manava kei na vakalailaitaki totolo ni lewena.

Na Vuna ni Kanseri ni Koloni

Na tubu ni kanseri ni koloni e dau tekivu vakalevu ena polip vinaka e veisau me kanseri ena loma ni gauna. E dau vakavuna na veisau ni gene ena sela; ia e bibi talega na veika e vakavuna mai tuba kei na itovo ni bula. E sega ni rawa ni cavuti e dua na vuna, ia na taqomaki mai na risk factor kei na vakaitavi ena screening e rawa ni vukea na taqomaki.

Na Dede ni Tubu ni Kanseri ni Koloni

Na kanseri ni koloni e dau tubu vakamalua, e rawa ni yacova e vica na yabaki. Na veisau mai na polip i na kanseri e dau taura rauta ni 10–15 na yabaki. O koya gona, na screening wasoma e bibi vei ira era tu ena risk levu.

Na Mataqali Kanseri ni Koloni

Na levu ni kanseri ni koloni e adenocarcinoma; e tekivu mai na sela ni gland e ubia na dela ni manava. Eso tale na mataqali e lailai me vaka na lymphoma, sarcoma, carcinoid se gastrointestinal stromal tumor (GIST) e rawa ni laurai. Me vaka na mataqali tumor, e duidui na iwalewale ni kilai kei na veiqaravi.

Na Iwalewale ni Veiqaravi ni Kanseri ni Koloni

Na veiqaravi e vakarautaki me vaka na iwalewale ni mate, bula raraba ni tauvimate kei na itovo ni tumor. Ena iwalewale taumada, na veiqaravi vakavuniwai e rawa ni rauta ga; na kau tani ni polip kei na sela ni kanseri e vakataki koya. Ena mate sa toso, e rawa ni vakayagataki na chemotherapy, vakadodonu na radiotherapy, kei na veisele ni veiqaravi me vaka na targeted therapy se immunotherapy ena so na tauvimate. Na kena cicivaki kei na veiqaravi me qaravi vakavuniwai ena dua na timi dau.

Na Ope ni Kanseri ni Koloni

Na veiqaravi vakavuniwai oya na iwalewale bibi duadua ena kanseri ni koloni. Na cakacaka e vakayacori e vakatau ena vanua kei na tubu ni tumor; ena iwalewale taumada e rawa ni kau tani ga na polip, ia ena mate sa toso e rawa ni vakayacori na partial colectomy (kau tani na tiki ni koloni kei na lymph node voleka). Na levu ni cakacaka kei na gauna ni vakabulabulataki ni tauvimate e vakatau ena iwalewale ni mate kei na veika e baleti koya.

Na Risk e Rawa ni Yaco ena Ope ni Kanseri ni Koloni

Me vaka kece e dua na veiqaravi vakavuniwai, e rawa ni so na leqa kei na veika dredre ena veiqaravi ni matedewa ni kolon. Oqo e rawa ni okati kina na dra, mavoa ni veitiki ni yago (me vaka na gaunisala ni mimi, kete, spleen, yakavi, pancreas se na draunikau ni kete), dolavi ni sewasewa ni draunikau ni kete, mate ena vanua ni veiqaravi kei na mavoa ni draunikau ni yago. E saga me vakalailaitaki na veika oqo ena kena vakaraici vinaka na tauvimate ni bera kei na oti ni veiqaravi.

Na Ka Me Qarauni Ni Oti Na Veiqaravi

Ni oti na veiqaravi, e rawa ni dua na tauvimate e vakila na mosi malua se mosi levu, ena so na gauna e rawa ni yaco na mate se dra. Na mosi e vakayagataki kina na wainimate e vakarautaka na vuniwai, ka rawa ni soli na wainimate me tarova na mate. Na vakayagataki ni yago (me vaka na tu cake totolo kei na vakaukauwataki ni yago) kei na gunu wai vinaka, e bibi me tarova na veika dredre. E dodonu me muria na ivakasala ni vuniwai ka qarauni vinaka na ivakasala ni kakana ena gauna ni vakabulabulataki.

Na Gauna Ni Vakabulabulataki Kei Na Gauna Ni Tiko E Valenibula

Ni oti na veiqaravi ni matedewa ni kolon, e rawa ni gadrevi me tiko e valenibula me 5–10 na siga. Ni sa lesu i vale, e rawa ni toso tiko na gauna ni vakabulabulataki me dua se rua na vula. Ena gauna oqo, e bibi me muria na ivakasala ni kakana, me vakayagataki vakadodonu na wainimate, ka kua ni guilecava na gauna ni raici vuniwai me toso vinaka na vakabulabulataki.

Na Ka E Rawa Ni Cakava Me Tarova Kina Na Matedewa Ni Kolon?

Na kakana e sinai ena fibre kei na kakana dodonu, gunu kalsium kei na vitamin D ena kena rauta, maroroya na yago me bulabula, vakayagataki ni yago wasoma, kua ni gunu sigaretini se gunu waini vakasivia, e bibi me tarova na matedewa. E bibi talega me vakayacori wasoma na vakadidike ni oti na yabaki 50, me rawa ni laurai totolo na mate ka vakavinakataka na iotioti ni bula.

O cei e tu ena leqa ni matedewa ni kolon?

E vuravura raraba, e laurai vakalevu na matedewa ni kolon vei ira era sivia na yabaki 50. O ira era tu vei ira na itukutuku ni mate oqo ena matavuvale, e dodonu me ra vakadidike wasoma mai na gauna lailai. E laurai talega ena so na vakadidike ni kakana lailai na fibre, levu na protein, lailai na vitamin D kei na mate ni suka e vakalevutaka na leqa.

E dau vakila vei na vanua cava na mosi ni matedewa ni kolon?

E rawa ni vakila ena ruku ni kete se yasana, se ena dua na gauna me mosi taucoko na kete.

Na kena laurai ni gaita e dodonu me kena ivakaraitaki ni matedewa ni kolon?

Na kena laurai na dra vuni ena gaita e rawa ni ivakaraitaki ni dra ena draunikau ni kete, oka kina na matedewa ni kolon. Me vakadeitaki, e gadrevi kina na vakadidike levu.

E rawa ni laurai ena ultrasound na matedewa ni kolon?

Na ultrasound e sega ni rauta me laurai vakadodonu kina na matedewa ena loma ni draunikau ni kete. Na colonscopy kei na BT e rawarawa cake me laurai kina.

E leqa na veiqaravi ni matedewa ni kolon?

Me vaka na veiqaravi kecega, e tu na leqa, ia ena vukei ni timi vuniwai maroroi vinaka kei na kena vakaraici vinaka, e rawa ni vakalailaitaki na leqa oqo.

Na vanua cava me gole kina me baleta na matedewa ni kolon (draunikau ni kete)?

Na tabana ni veiqaravi levu kei na gastroenterology, oya na tabana ni vuniwai e dodonu me gole kina me vakadidike kei na veiqaravi.

Na veiqaravi ni matedewa ni kolon e dede vakacava?

E vakatau ena vanua kei na rabailevu ni mate, ia e dau dede me 2–3 na aua.

E rawa ni wainimate ga e vakabulai kina na matedewa ni kolon?

Ena gauna dredre, e rawa ni vakayagataki na wainimate me vaka na chemotherapy. Ia ena gauna totolo, na veiqaravi levu e veiqaravi vakavuniwai.

E vu mai na kawa na matedewa ni kolon?

O ira era tu vei ira na itukutuku ni matedewa ni kolon ena matavuvale, e levu na leqa ena vuku ni kawa, ia sega ni kena vakavoui kecega na mate oqo.

E dau lesu tale na matedewa ni kolon?

E bibi me vakaraici wasoma ni oti na veiqaravi. Ena so na gauna, e rawa ni lesu tale na mate, o koya me muria vinaka na ivakasala ni vuniwai.

Na matedewa ni kolon kei na rektum e dua ga na mate?

Na matedewa ni kolon kei na rektum e tautauvata na nodra ivakarau, ia e duidui na veiqaravi kei na iwalewale ni veiqaravi me vaka na vanua e laurai kina. E kilai vata tiko ena yaca "kolorektal kanseri"

iVurevure

• World Health Organization (WHO) – Tabana ni iTukutuku me baleta na Kolorektal Kanseri

• https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/colorectal-cancer

• American Cancer Society – iDusidusi ni Kolorektal Kanseri

• https://www.cancer.org/cancer/types/colon-rectal-cancer/detection-diagnosis-staging/acs-recommendations.html#:~:text=The%20American%20Cancer%20Society%20recommends,rectum%20(a%20visual%20exam).

• European Society for Medical Oncology (ESMO) – iDusidusi ni Veiqaravi ni Kolorektal Kanseri

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – iTukutuku me baleta na Kolorektal Kanseri

• The Lancet, New England Journal of Medicine – Veika Vovou me baleta na Kolorektal Kanseri

Sa yacova na icavacava ni noda itukutuku. De dua o iko se dua o domoni e sotava tiko na mate oqo.
Na vuravura e tu kina na vinaka kei na ca; na totoka kei na vakaloloma; me vaka ga o Leyla kei Mecnun, e tu talega kina na mate kei na bula.
Me dua na vanua ni bula na nomu takosova na ka o sotava.

Na kila e kaukauwa. Ena mate kecega, na nomu kila e dua na sala vinaka duadua ki na nuitaki.

Au nuitaka mo ni bula vinaka kei ira na nomuni vugalei…