ཕན་ནིཀ་ཨཏེཀ་: བརྗེད་རྟགས། རྒྱུ་རྐྱེན་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ལམ་ལུགས།
Panik Atak Nedir?
Panik atak, aniden başlayan yoğun korku, endişe ve bedensel semptomlarla kendini gösteren, kişinin günlük yaşamını olumsuz etkileyebilen bir durumdur. Atak sırasında kişiler çoğunlukla kalp krizi geçiriyormuş gibi hissedebilir, ölüm korkusu ya da kontrolünü kaybedeceği düşüncesiyle paniklerler. Hayatında bir ya da birkaç kez panik atak deneyimleyen çok sayıda insan bulunsa da, bu ataklar düzenli hale geldiğinde ve kişi üzerinde belirgin bir kaygı yarattığında "panik bozukluk" tanısından söz edilir.
Panik Atak Ne Anlama Gelir?
Panik bozukluk ve panik atak, psikiyatride sık karşılaşılan rahatsızlıklar arasındadır. Panik bozukluk, beklenmedik zamanlarda tekrar eden ve ne zaman ortaya çıkacağı öngörülemeyen panik ataklarla karakterizedir. Tanısal ölçütlere göre (DSM-5), panik atak; birkaç dakika içinde şiddetlenerek zirveye ulaşan yoğun korku ve huzursuzluk dalgası olarak tarif edilir.
Panik ataklarda sıklıkla aşağıdaki fiziksel ve duygusal belirtiler bir arada görülür:
Kalp çarpıntısı veya hızlanmış kalp atışı
Nefes almada güçlük, nefes darlığı, hızlı nefes alma
Göğüste ağrı veya baskı hissi
Terleme, titreme, üşüme ya da sıcak basması
Baş dönmesi, sersemlik, bayılacak gibi olma hissi
Karın ağrısı, bulantı
Uyuşma, karıncalanma
Çevreye ya da kendine yabancılaşma hissi (derealizasyon, depersonalizasyon)
Ölüm korkusu, kontrolünü kaybetme ya da "çıldıracakmış" gibi hissetme
Panik ataklar her ne kadar yaşamı doğrudan tehdit etmese de, son derece rahatsız edici ve korkutucu olabilir; kişinin yaşam kalitesi üzerinde önemli olumsuz etkiler bırakabilir. Önemli olan, şikayetlerin tanınması ve uygun bir yaklaşımla yönetilebileceğinin bilinmesidir.
Panik Atak Neden Ortaya Çıkar?
Panik atakların nedenleri tam olarak anlaşılmış değildir ve çoğunlukla genetik, biyolojik, psikolojik ve çevresel birçok etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Genetik yatkınlık, ailesel öykü, yoğun stres, travma veya anksiyete bozuklukları kişide panik atak gelişme riskini artırabilir. Ayrıca serotonin ve norepinefrin gibi beyin kimyasallarındaki dengesizlikler de rol oynayabilir. Bazı kişilerde ise herhangi bir belirgin tetikleyici olmadan da panik atak gelişebilir.
Panik Atak Hangi Belirtilerle Kendini Gösterir?
Panik ataklar genellikle "savaş ya da kaç" tepkisinin bedende aşırı biçimde aktive olması ile ilgilidir. Genellikle, herhangi bir uyarıcı olmaksızın başlayan atak, çoğu zaman 10 dakika gibi kısa bir sürede şiddetlenir ve daha sonra kademeli olarak azalır.
En sık bildirilen belirtiler arasında:
Göğüs ağrısı ve baskı hissi
Yutkunmada zorluk
Nefes darlığı/hızlı nefes alma
Çarpıntı
Bayılacak gibi hissetme
Sıcak basması/üşüme/titreme
Terleme
Mide bulantısı, karın ağrısı
Uyuşma, karıncalanma
Ölüm korkusu, gerçeklikten kopma hisleri
Panik bozukluk çoğunlukla genç erişkinlik yaşlarında başlar ve kadınlarda erkeklerden biraz daha sık görülür. Ataklar farklı kişilerde değişik şekil ve şiddette yaşanabilir. Kimi bireylerde, atak sonrasında yeni bir atağın geleceğine dair yoğun bir kaygı olabilir; bu durum, panik bozukluğun gelişiminin bir ipucu olabilir.
Çocuklarda Panik Atak Nasıl Görülür?
Çocuklarda panik atak, yetişkinlere benzer bedensel belirtilerle seyredebilir; ancak çocuklar şikayetlerini ifade etmekte güçlük çekebilir. Genetik eğilim, stresli yaşam olayları, aşırı kaygı hali ve bazı beyin bölgelerindeki işlevsel değişiklikler çocuklarda panik atak gelişiminde rol oynayabilir. Sıklıkla, çocuklar olumsuz tecrübelerin ardından yeni atakların geleceğine yönelik kaygı geliştirebilirler.
Gece Panik Atakları Nedir?
Panik ataklar yalnızca gündüz değil, gece uykunun derin evrelerinde de meydana gelebilir. Gece panik ataklarında; ani bir korku hissi ile uyanma, şiddetli endişe, kalp çarpıntısı, terleme, titreme, nefes darlığı ve mide rahatsızlığı gibi bulgular ortaya çıkabilir. Bu ataklar uyku düzenini bozarak yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.
Panik Atak Nasıl Gelişir?
Panik ataklar doğrudan hayatı tehdit etmez; ancak semptomlar kalp krizi ya da solunum yolu hastalıkları gibi ciddi rahatsızlıklarla benzeşebilir. Dolayısıyla, özellikle ilk ataklarda kişinin altta yatan tıbbi bir problemi olmadığından emin olabilmek için bir sağlık kuruluşuna başvurması önerilir.
Oluşumunda, beyinde "GABA", serotonin ve kortizol gibi kimyasalların dengesizliğine ilişkin hipotezler mevcuttur. Ataklara katkıda bulunan mekanizmaların tam olarak anlaşılması için çeşitli araştırmalar sürmektedir.
Panik Atak için Risk Faktörleri Nelerdir?
Panik atak, her insanda herhangi bir dönemde ortaya çıkabilir. Risk faktörleri şunlardır:
Genetik yatkınlık ve aile öyküsü
Kadın cinsiyet
Erken erişkinlik dönemi (özellikle 25 yaş civarı)
Stresli yaşam olayları (yas, boşanma, çocukken istismar)
Kimyasal maddeler (bazı ilaçlar, kafein, alkol, madde kullanımı)
Psikolojik yapı (çekingen, histrionik, obsesif-kompulsif veya borderline özellikler)
Çevresel tetikleyiciler ve kişilik faktörleri
Panik Atak Hayatı Nasıl Etkiler?
Tedavi edilmeyen panik ataklar, zamanla bireyin yaşam kalitesinde ve işlevselliğinde önemli sorunlara yol açabilir. Sosyal ortamlardan kaçınma, sürekli tıbbi destek arayışı, iş ve okul performansında düşüş, depresyon, diğer kaygı bozuklukları ve madde kullanımına eğilim gibi sonuçlar söz konusu olabilir. Bazı kişilerde ise kalabalık veya kapalı alanlardan kaçınma eğilimiyle agorafobi gelişebilir.
Panik Atak Ne Kadar Sürer?
Her panik atak farklı sürebilir. Çoğunlukla 10–30 dakika arasında şiddetli seyreder, nadiren bir saate kadar uzayabilir. Atakların sıklığı ve süresi kişiden kişiye değişir; nadiren yaşanan ataklar olabileceği gibi, sık ve tekrarlayan ataklar da görülebilir.
Panik Atak Tanısı Nasıl Konulur?
Panik atak, çeşitli tıbbi sorunların belirtilerine benzer şekilde ortaya çıkabileceğinden, hekim tarafından kapsamlı bir değerlendirme gerektirir. Elektrokardiyografi (EKG), tiroid fonksiyon testleri, tam kan sayımı ve solunum fonksiyon testleri ile organik nedenler dışlanır. Ardından, kişinin psikososyal geçmişi değerlendirilir ve DSM-5 gibi tanı kriterleri kullanılır. Her panik atak yaşayan kişide panik bozukluk tanısından söz edilmez, ancak tekrarlayan, açıklanamayan ataklar ve devam eden kaygı mevcutsa panik bozukluktan şüphelenilir.
Atakların madde ya da ilaç kullanımı, organik hastalık ya da diğer psikiyatrik bozukluklarla açıklanmıyor olması gereklidir. Tanı, çoğunlukla bir ruh sağlığı profesyonelinin değerlendirmesiyle konur.
Panik Atak Sırasında Ne Yapmalı?
Atak sırasında kişinin öncelikle sakinleşmeye odaklanması faydalı olabilir. Derin ve yavaş nefes almak, "4-7-8 nefes egzersizi" gibi teknikleri denemek, bulunduğu ortamda daha güvende hissedeceği bir noktaya geçmek veya yakın birinden destek istemek yardımcı olabilir. Atak geçene kadar özellikle nefes alışverişine odaklanmak ve olumsuz düşünceleri yeniden çerçevelemek önemlidir. Sık tekrar eden ataklarda ise mutlaka profesyonel yardım alınması önerilir.
Panik Atakla Başa Çıkma Yolları
Panik atakları yönetmek için aşağıdaki stratejiler destek olabilir:
Derin ve yavaş nefes almak
Kendisini rahatlatacak telkinler kullanmak (örneğin "Bu geçici bir süreç" gibi)
Gürültülü veya kalabalık bir ortamdan uzaklaşmak ve dingin bir yerde olmak
Yakın bir arkadaş ya da aile üyesinden destek almak
Düzenli egzersiz, meditasyon ve gevşeme teknikleri uygulamak
Gerekirse terapist veya psikiyatristten profesyonel destek almak
Panik Atağa Ne İyi Gelir?
Kendinizi sakinleştirmenin farklı yolları olabilir: Derin nefes egzersizleri, gevşeme teknikleri, yogaya başlamak, aromaterapi veya rahatlatıcı bitki çaylarını denemek bazı kişilerde fayda sağlayabilir. Ancak, uzun vadede en etkili yol, bir uzmanla çalışarak uygun psikoterapi yöntemlerini öğrenmek ve gerektiğinde medikal destek almaktır.
Panik Atak Tedavisinde Modern Yaklaşımlar
ཉེན་ཁ་འཕྲད་སྐབས་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་བསྐྱར་བཅོས་ནི་སེམས་རིགས་གཏོད་སྦྱོར་དང་/ཡང་ན་རིགས་སྦྱོར་བཅས་དུ་འབད་ཡོད། སེམས་རིགས་གཏོད་སྦྱོར་གི་ས་ཁུལ་ནང་ལས་དངོས་གནས་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་བསྐྱར་བཅོས་ནི་བརྟན་པའི་བདེ་སྐྱིད་ལུ་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ནི་བསམ་ཚུལ་ལྟ་བུའི་ལས་སྦྱོར་རེད། བསམ་ཚུལ་ལྟ་བུའི་ལས་སྦྱོར་ནི་མི་གཞན་གྱིས་ཉེན་ཁ་འཕྲད་སྐབས་ཀྱི་ཚོར་བ་དང་བསམ་བློའི་ནང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་སྦྱོར་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་དོན་དག་སྐོར་བརྗོད་དོ། དེ་ལས་མི་གཞན་གྱིས་འཕྲད་སྐབས་ཀྱི་ཚོར་བ་དང་བསམ་བློའི་ནང་བཞིན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་སྦྱོར་ཚུལ་དང་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་དོན་དག་སྐོར་བརྗོད་དོ།
རིགས་སྦྱོར་བཅས་ནང་ལས་སེམས་སྐྱོད་སྨན་དང་སྐབས་ཙམ་གྱི་དུས་ཚོད་ལུ་འཇིགས་སྐྱོད་སྨན་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཆོག ། འདི་ནི་འཁྲུངས་སྐབས་ཀྱི་སྐྱོན་ཚུ་ལུ་འབྲེལ་བའི་བསྐྱར་བཅོས་ལས་དོན་དག་བཟོ་ནི་ཨིན། སྨན་གྱི་ནུས་ཤུགས་ནི་བར་ལུང་ལུ་མཐོང་ཚུགས་ནི་དང་བསྐྱར་བཅོས་གི་རིམ་པ་ལུ་དུས་མཐུན་གྱི་རྟེན་འབྲེལ་དགོ།
དབུས་འཛུལ་དང་སྤུས་སྐྱོན་སྦྱོར་བའི་ཕན་ཡོན།
ཉེན་ཁ་འཕྲད་སྐབས་སུ་དབུས་འཛུལ་མཐོང་ཚུགས་པ་དང་མགྱོགས་པོ་བཟོ་ནི་ཡོད་པས། དབུས་འཛུལ་སྦྱོར་བ་གིས་སྐུ་ལུ་ཞི་བདེ་བྱེད་ཆོག ། ༤ སྐར་ཆའི་དུས་ཚོད་ལུ་སྤྱི་དབུས་ལས་དབུས་འཛུལ་བཏང་ནས་ ༡ སྐར་ཆ་ལུ་བཞག་ནས་ ༤ སྐར་ཆ་ནང་དུ་ནུས་པོ་བཟོ་ནི་སྦྱོར་བ་གིས་ཕན་ཡོན་ཡོད། དེ་དང་མཉམ་དུ་རྒྱུན་ལྡན་སྦྱོར་བའི་སྦྱོར་བ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནས་ཡང་ཉེན་ཁ་འཕྲད་སྐབས་ཀྱི་སྐུ་ཚུལ་འཛིན་སྐྱོང་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཡོད།
རྨི་ལམ་བརྡ་དང་སྦྱོར་བའི་འཇུག་འཛུགས།
སེམས་རིགས་གཏོད་སྦྱོར་སྣ་མང་དང་མཉམ་དུ་མི་ལ་ལུས་རྨི་ལམ་བརྡ་ཡང་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཆོག ། དེ་དང་མཉམ་དུ་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་སྦྱོར་བ་དང་ལུས་སྦྱོར་བ་ཚུ་(འགྲོ་སྐབས་ལྟ་བུ་དང་ཆུ་རྒྱུན་བཏང་བའི་སྦྱོར་བ་སོགས་) སེམས་ནང་གི་ནུས་ཚད་ལུ་བཟོ་བཅོས་བྱེད་ནས་བསམ་སུ་བརྟེན་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཡོད།
ཉེན་ཁ་འཕྲད་སྐབས་ཀྱི་མི་གཞན་ལུ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པ།
ཉེན་ཁ་འཕྲད་སྐབས་སུ་མི་གཞན་གྱི་རང་མི་འདི་ལུ་ཞི་བདེ་བཞག་ནས་དགོས་པའི་སྐབས་སུ་མི་དགོས་པའི་སྐད་ཆ་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་དགོས། མི་གཞན་གྱི་སྐུ་ཚུལ་འགྱོ་ཚུལ་ལུ་བདེ་སྐྱིད་ཚུགས་པར་དགོས་སུ་བརྩི་དགོས། དགོས་ཚེ་མཉམ་དུ་དབུས་འཛུལ་སྦྱོར་བ་ཡང་ན་ཧེ་མ་ལས་ལག་ལེན་འཐབ་ཡོད་པའི་རྒྱབ་སྐྱོར་སྦྱོར་བ་ལུ་རོགས་རམ་བྱེད་ཆོག
ཉེན་ཁ་འཕྲད་སྐབས་ཀྱི་དྲི་བ་ཉུང་མཐར་འབྱུང་བ།
༡༽ ཉེན་ཁ་འཕྲད་དང་ཉེན་ཁ་འཕྲད་འཛུལ་གྱི་སྐོར་གཅིག་ཨིན་ན?
མིན། ཉེན་ཁ་འཕྲད་ནི་གོང་བསྐྱར་བའི་འཇིགས་པ་དང་སྐུ་ལུ་སྐྱོན་ཚུ་འབྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ཨིན། ཉེན་ཁ་འཕྲད་འཛུལ་ནི་ཉེན་ཁ་འཕྲད་ཚུ་སྐབས་སྐབས་དུ་འབྱུང་ནས་མི་གཞན་གྱི་ཚེ་སྐབས་ལུ་དགོས་མཁོ་མེད་པར་འགྱོ་ནི་ཨིན།
༢༽ ཉེན་ཁ་འཕྲད་ནི་སྤྱི་སྟེང་སྐུ་སྐྱོན་དང་འཛུལ་གྱི་སྐོར་འཇུག་ནི་ཨིན་ན?
ཨིན། སྐུ་སྐྱོན་དང་སྙན་སྒྲོན་དང་དབུས་འཛུལ་སོགས་སྐུ་ལུ་སྐུ་སྐྱོན་ཚུ་འབྱུང་ནི་ཡོད། ཉེན་ཁ་འཕྲད་ནི་དུས་ཚོད་ཁུངས་དང་སེམས་ནང་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཨིན་ནི་དང་། སྤྱི་སྟེང་སྐུ་སྐྱོན་ནི་སྨན་གྱི་གནས་ཚུལ་གཅིག་ཨིན། སྐུ་སྐྱོན་ཚུ་དང་པོ་འབྱུང་ནི་ཡོད་པའི་སྐབས་སུ་དགོས་པའི་སྨན་སྤྱོད་དགོས།
༣༽ ཉེན་ཁ་འཕྲད་ནི་རང་རང་གིས་འགྱོ་ནི་ཨིན་ན?
ཉེན་ཁ་འཕྲད་མང་ཆེ་བའི་སྐབས་སུ་དུས་ཚོད་ལུ་ནུས་ཚད་ཆག་ནས་རང་རང་གིས་འགྱོ་ནི་ཡོད། དེ་འབདཝ་ད་ཡང་སྐབས་སྐབས་དུ་སྐུ་ཚུལ་ལུ་འབྲེལ་བའི་སྐབས་སུ་རིགས་སྦྱོར་བརྒྱབ་དགོས།
༤༽ ཉེན་ཁ་འཕྲད་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཚུ་ག་རེ་ཨིན་ན?
མང་ཆེ་བའི་སྐབས་སུ་སྡུག་བསྔལ་དང་རྨི་ལམ་བརྡ་སོགས་དང་མཉམ་དུ་མི་ཉམས་པ་དང་མངོན་སུམ་གྱི་སྐུ་སྐྱོན་ཚུ་རྒྱུ་རྐྱེན་འབྱུང་ནི་ཡོད། དེ་ལས་མི་གཞན་གྱིས་རྒྱུ་རྐྱེན་མེད་པར་ཡང་ཉེན་ཁ་འཕྲད་འབྱུང་ནི་ཡོད།
༥༽ སྤྱི་དབུས་འཛུལ་སྦྱོར་བ་ག་དུས་སྦྱོར་དགོས་ན?
ཞི་བདེ་གི་སྐབས་སུ་ ༤ སྐར་ཆ་ལུ་མིག་ནས་དབུས་འཛུལ་བཏང་ནས་ ༡ སྐར་ཆ་ལུ་བཞག་ནས་ ༤ སྐར་ཆ་ནང་དུ་མིག་ནས་སྦྱོར་བ་བཟོ་དགོས། འདི་ཡང་ལུས་སྐུ་ལུ་ཞི་བདེ་བྱེད་ཆོག །
༦༽ ཉེན་ཁ་འཕྲད་འགྱོ་ནི་ཡོད་པའི་སྐབས་སུ་སྦྱོར་བ་གཅིག་གིས་རྒྱུན་ལྡན་བཟོ་ནི་ཨིན་ན?
འགྲེལ་བཤད་སྦྱོར་བ་དང་/ཡང་ན་སྨན་སྤྱོད་སྦྱོར་བ་གིས་ཉེན་ཁ་འཕྲད་ཚུ་གི་སྐུ་ཚུལ་དང་ནུས་ཚད་ཆག་ནི་ཡོད། བསྐྱར་བཅོས་ལུ་དགོས་པའི་སྐབས་སུ་སྡུག་བསྔལ་འཛིན་སྐྱོང་སྦྱོར་བ་དགོས།
༧༽ ཕྱི་རོལ་གྱི་སྤུས་སྐྱོན་ལུ་ཉེན་ཁ་འཕྲད་འབྱུང་ནི་ཡོད་ན?
ཨིན། སྤྱི་མི་ལུ་ཡང་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྤུས་སྐྱོན་ལུ་ཉེན་ཁ་འཕྲད་འབྱུང་ནི་ཡོད། ཕྱི་རོལ་གྱི་སྤུས་སྐྱོན་ལུ་མི་ལུ་སྐུ་སྐྱོན་དང་མཉམ་དུ་སྡུག་བསྔལ་ཚུ་བརྗོད་ནི་ཡོད།
༨༽ ཉེན་ཁ་འཕྲད་སྐབས་སུ་ག་དུས་སྨན་གྱི་ལས་སྦྱོར་བར་འགྱོ་དགོས་ན?
དེ་དག་དང་པོ་འབྱུང་ནི་ཡོད་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ན་སྐུ་སྐྱོན་དང་འབྲེལ་བའི་སྐབས་སུ་སྨན་གྱི་ལས་སྦྱོར་བར་འགྱོ་དགོས།
༩༽ སྦྱོར་བའི་ཆུ་དང་དབུས་འཛུལ་སྦྱོར་བ་ཉེན་ཁ་འཕྲད་ལུ་ཕན་ཐོགས་ཡོད་ན?
མི་ལུ་ལུས་སྦྱོར་བའི་ཆུ་དང་དབུས་འཛུལ་སྦྱོར་བ་ལུ་ཞི་བདེ་བྱེད་ཆོག ། དེ་འབདཝ་ད་ཡང་སྨན་གྱི་གནས་ཚུལ་གཅིག་མིན་དགོས།
༡༠༽ སྨན་གྱི་བསྐྱར་བཅོས་དགོས་ན?
མི་ལུ་གང་རུང་ལུ་མིན་དང་ཉེན་ཁ་འཕྲད་མང་ཆེ་བའི་སྐབས་སུ་སྨན་གྱི་བསྐྱར་བཅོས་ཕན་ཐོགས་ཡོད། བསྐྱར་བཅོས་དགོས་པའི་སྐབས་སུ་སེམས་རིགས་གཏོད་སྦྱོར་བརྒྱབ་དགོས།
༡༡༽ བསམ་ཚུལ་ལྟ་བུའི་ལས་སྦྱོར་གི་ཕན་ཐོགས་ཡོད་ན?
གཏོད་སྦྱོར་སྐད་ཆ་དང་སྤུས་སྐྱོན་སྦྱོར་བ་དང་མི་ལ་ལུས་རྨི་ལམ་བརྡ་ཡང་ཕན་ཐོགས་ཡོད།
༡༢༽ སྦྱོར་བ་བཟོ་ནས་ཉེན་ཁ་འཕྲད་ཚུ་འགོག་ནི་ཨིན་ན?
རྒྱུན་ལྡན་སྦྱོར་བ་གིས་སྡུག་བསྔལ་སྐྱོན་སོགས་འགོག་ནི་དང་སྐུ་ཚུལ་ཡར་འཕེལ་བར་ཕན་ཐོགས་ཡོད། དེ་འབདཝ་ད་ཉེན་ཁ་འཕྲད་འབྱུང་ཚུལ་འགོག་ནི་ཡོད།
༡༣༽ ཉེན་ཁ་འཕྲད་མི་ལུ་ག་དུས་རོགས་རམ་བྱེད་ན?
ཞི་བདེ་བཞག་ནས་མི་གཞན་ལུ་རོགས་རམ་བྱེད་དང་གནས་ཚུལ་དེ་དུས་ཚོད་ཁུངས་ཨིན་དགོས་སུ་དྲན་དགོས། རོགས་རམ་སྦྱོར་བ་དང་སྐབས་དུས་མཐུན་སྦྱོར་བ་བཟོ་དགོས།
ཁྱད་པར་གྱི་ཁྲིད་ཡིག
འཛམ་གླིང་གི་ནད་བཅོས་ཚོགས་པ་(WHO) – སེམས་ནད་གི་དོན་ཚན་ཚུ།
ཨ་མེ་རི་ཀཱན་སེམས་རིགས་གཏོད་སྦྱོར་ཚོགས་པ་(APA) – སེམས་ནད་དང་སྐུ་སྐྱོན་གྱི་དོན་ཚན་དང་རྒྱུ་རྐྱེན་སྦྱོར་བའི་དོན་ཚན་(DSM-5)
རྒྱལ་སྤྱི་སེམས་ནད་དང་སྐུ་སྐྱོན་དང་འབྲེལ་བའི་དོན་ཚན་ཚུ་(NIMH) – ཉེན་ཁ་འཕྲད་གི་བརྡ་དོན།
འཛམ་གླིང་གི་འཇིགས་སྐྱོད་དང་སྡུག་བསྔལ་ཚོགས་པ་(ADAA) – ཉེན་ཁ་འཕྲད་གི་ཁྲིད་ཡིག
མེ་ཡོ་སྐྱིད་ལི་ཁིནིཀ་– ཉེན་ཁ་འཕྲད་དང་ཉེན་ཁ་འཕྲད་འཛུལ།
The Lancet Psychiatry; སྤྱི་སྟེང་སྐུ་སྐྱོན་དང་ཉེན་ཁ་འཕྲད་གི་དོན་ཚན་དང་དུས་མཐུན་གྱི་དོན་ཚན་ཚུ།