Пастаянная сонлівасць (гіперсомнія) і яе прычыны: абставіны, што ўплываюць на жыццё чалавека

Пастаяннае жаданне спаць у медыцынскай літаратуры звычайна называецца гіперсомніяй. Гэтае стан праяўляецца тым, што чалавек адчувае моцнае жаданне спаць нават удзень, мае цяжкасці з тым, каб заставацца бадзёрым і выконваць штодзённыя абавязкі. Гіперсомнія можа сур'ёзна зніжаць якасць жыцця і часта патрабуе прафесійнай медыцынскай падтрымкі. У гэтым артыкуле мы разглядаем сувязь пастаяннага стану сонлівасці з рознымі станамі здароўя і падыходы да яго кіравання разам з распаўсюджанымі прычынамі.

Якія асноўныя прычыны пастаяннай патрэбы ў сне?

1. Што такое гіперсомнія?

Гіперсомнія — гэта парушэнне сну, якое характарызуецца пастаянным жаданнем спаць і вядзе да сонлівасці на працягу дня. Гэтае стан можна разглядаць у двух асноўных катэгорыях: ідыяпатычная і другасная гіперсомнія. Ідыяпатычная гіперсомнія ўзнікае без выразнай прычыны і звычайна праяўляецца тым, што чалавек адчувае стомленасць нават пасля доўгага начнога сну. Гіперсомнія можа негатыўна ўплываць на сацыяльнае і прафесійнае жыццё чалавека, зніжаючы якасць жыцця. Для дыягностыкі і лячэння важная ацэнка спецыяліста.

2. Прыступы сну, звязаныя з наркалепсіяй

Наркалепсія — гэта парушэнне ў сістэмах мозгу, якія рэгулююць цыкл сон-абуджэнне. Пацыенты сутыкаюцца з раптоўнымі і некантралюемымі прыступамі сну ў нечаканыя моманты. Акрамя таго, пры наркалепсіі могуць назірацца кароткачасовая страта кантролю над цягліцамі (катаплексія), няздольнасць рухацца пры засынанні або абуджэнні (сонны параліч) і вельмі рэалістычныя сны ў выглядзе галюцынацый. Наркалепсія патрабуе медыцынскага назірання, бо можа пагражаць як штодзённай функцыянальнасці, так і бяспецы.

3. Дэпрэсія і павышаная патрэба ў сне

Парушэнні псіхічнага здароўя, асабліва дэпрэсія, часта звязаныя з празмерным жаданнем спаць. У людзей з дэпрэсіяй часта назіраюцца хранічная стомленасць, зніжэнне энергіі і пастаянная патрэба ў сне на працягу дня. Таксама могуць быць парушэнні сну, якія праяўляюцца ў выглядзе бессані (інсамнія) або гіперсомніі. Лячэнне можа ўключаць псіхалагічную падтрымку і, пры неабходнасці, медыкаментозную тэрапію.

4. Сіндром хранічнай стомленасці (СХС)

Сіндром хранічнай стомленасці характарызуецца працяглай стомленасцю, якая не праходзіць пасля адпачынку і не мае дакладна вызначанай прычыны. Нягледзячы на дастатковы сон, пацыенты могуць адчуваць сябе неадноўленымі; дадаткова могуць узнікаць цягліцавыя і галаўныя болі, праблемы з канцэнтрацыяй і памяццю. Пры падазрэнні на СХС рэкамендуецца даследаваць і іншыя магчымыя прычыны.

5. Апноэ сну: прычына неякаснага сну

Апноэ сну — гэта парушэнне, якое характарызуецца кароткачасовымі прыпынкамі дыхання падчас сну. З-за гэтых прыступаў чалавек часта прачынаецца ноччу, і сон не становіцца аднаўляльным; у выніку ўзнікае празмерная дзённая стомленасць і жаданне спаць. Лячэнне апноэ сну не толькі паляпшае якасць сну, але і важнае для зніжэння дадатковых рызык для здароўя, такіх як гіпертанія і сардэчныя захворванні.

6. Парушэнні функцыі шчытападобнай залозы і пастаянная стомленасць

Шчытападобная залоза выпрацоўвае гармоны, якія рэгулююць абмен рэчываў. Асабліва пры зніжанай функцыі шчытападобнай залозы (гіпатэрыёзе) зніжаецца выпрацоўка энергіі ў арганізме. У выніку часта назіраюцца слабасць, стомленасць і жаданне спаць. Гіпатэрыёз можна кантраляваць пры дапамозе адпаведнага лячэння.

7. Зніжэнне энергіі пры анеміі (анемія)

Анемія азначае недастатковую колькасць здаровых эрытрацытаў у арганізме. Эрытрацыты пераносяць кісларод, і пры яго недахопе ў тканках і органах можа ўзнікаць стомленасць і схільнасць да сну. Адным з найбольш распаўсюджаных відаў анеміі з'яўляецца дэфіцыт жалеза. Пры адпаведным лячэнні скаргі звычайна змяншаюцца.

8. Уплыў дыябету на стомленасць

Дыябет — гэта хранічнае захворванне, пры якім арганізму цяжка падтрымліваць узровень цукру ў крыві ў межах нормы. Нестабільны ўзровень цукру перашкаджае выпрацоўцы неабходнай клеткам энергіі. Гэта можа выклікаць як фізічную, так і псіхічную стомленасць і частае жаданне спаць. Пры эфектыўным кантролі дыябету гэтыя скаргі могуць значна змяншацца.

Калі варта звяртаць увагу на пастаянную патрэбу ў сне?

Людзі любога ўзросту часам могуць адчуваць стомленасць і сонлівасць. Аднак калі гэта становіцца пастаянным, выразна пагаршае якасць жыцця і штодзённую функцыянальнасць, неабходна медыцынская ацэнка. Пасля вызначэння асноўных прычын у большасці выпадкаў скаргі можна зменшыць пры дапамозе адпаведнага лячэння або змены ладу жыцця.

Часта задаваныя пытанні

1. Ці сведчыць пастаяннае жаданне спаць пра сур'ёзную праблему са здароўем?

Пастаяннае жаданне спаць можа быць звязана як з асаблівасцямі ладу жыцця, так і з асноўнай праблемай здароўя. Асабліва калі ваша скарга ўплывае на паўсядзённае жыццё, абавязкова звярніцеся да медыцынскага спецыяліста.

2. У чым розніца паміж гіперсомніяй і наркалепсіяй?

Гіперсомнія характарызуецца празмернай сонлівасцю на працягу дня, у той час як наркалепсія суправаджаецца раптоўнымі, некантралюемымі прыступамі сну і дадатковымі сімптомамі, такімі як страта кантролю над цягліцамі. Наркалепсія звычайна з'яўляецца больш складаным неўралагічным парушэннем.

3. Які ўплыў дэпрэсіі на рэжым сну?

Дэпрэсія можа праяўляцца як бессанню (інсамнія), так і празмерным сном (гіперсомнія). Таксама часта назіраюцца скаргі на стомленасць раніцай і недахоп энергіі на працягу дня.

4. Ці можна вылечыць апноэ сну?

Так, апноэ сну — гэта захворванне, якое паддаецца лячэнню. Сярод метадаў лячэння — змена ладу жыцця, прыборы для падачы паветра пад станоўчым ціскам (CPAP), ўнутрыротовыя апараты і ў некаторых выпадках хірургічныя варыянты.

5. Якая сувязь паміж сіндромам хранічнай стомленасці і пастаянным жаданнем спаць?

У людзей з сіндромам хранічнай стомленасці часта назіраецца стомленасць, якая не праходзіць нават пасля дастатковага сну, і часам частае жаданне спаць. Аднак пастаяннае жаданне спаць можа ўзнікаць і па іншых прычынах.

6. Як даведацца, ці ёсць у мяне анемія?

Сімптомы анеміі ўключаюць пастаянную стомленасць, слабасць, бледнасць і хуткую стамляльнасць. Для дакладнай дыягностыкі неабходны аналіз крыві.

7. Як праблемы са шчытападобнай залозай уплываюць на рэжым сну?

Калі шчытападобная залоза не выпрацоўвае дастаткова гармонаў (гіпатэрыёз), назіраецца выразнае зніжэнне ўзроўню энергіі і павышаная патрэба ў сне. Пры адпаведным лячэнні гэтыя скаргі звычайна змяншаюцца.

8. Ці знізіць кантроль над дыябетам маю стомленасць?

Падтрыманне ўзроўню цукру ў крыві ў межах нормы павышае агульны ўзровень энергіі і можа знізіць схільнасць да сну.

9. Чаму я адчуваю стомленасць, нават калі шмат сплю?

Гэта можа мець шмат розных прычын: апноэ сну, дэпрэсія, парушэнні функцыі шчытападобнай залозы, анемія або іншыя метабалічныя захворванні. Калі скаргі працягваюцца доўгі час, рэкамендуецца звярнуцца да ўрача.

10. Што я магу зрабіць самастойна?

Старайцеся выпрацоўваць рэгулярныя і якасныя звычкі сну, збалансавана харчавацца, звяртаць увагу на фізічную актыўнасць. Аднак калі скаргі працягваюцца, абавязкова звярніцеся па дапамогу да спецыяліста.

11. Ці часцей сустракаецца пастаяннае жаданне спаць у пажылых?

З узростам могуць адбывацца змены ў рэжыме сну, але пастаянная гіперсомнія можа сведчыць і пра праблему са здароўем. Асабліва калі гэта з'явілася нядаўна, мэтазгодна прайсці медыцынскую ацэнку.

12. Ці можа пастаяннае жаданне спаць назірацца і ў дзяцей?

Так, празмернае жаданне спаць у дзяцей таксама можа быць звязана з рознымі прычынамі. Калі назіраюцца працяглыя або раптоўныя змены, варта звярнуцца да дзіцячага ўрача.

13. Якія яшчэ захворванні могуць выклікаць пастаянную патрэбу ў сне?

Нырачная недастатковасць, хранічныя інфекцыі, пабочныя эфекты некаторых лекаў і некаторыя неўралагічныя захворванні таксама могуць выклікаць гэтую скаргу.

Крыніцы

• Сусветная арганізацыя аховы здароўя (СААЗ) – Інфармацыйны бюлетэнь па парушэннях сну

• Амерыканская асацыяцыя сну (AASM) – Класіфікацыя і кіраванне парушэннямі сну

• Цэнтры па кантролі і прафілактыцы захворванняў ЗША (CDC) – Рэсурсы па сіндроме хранічнай стомленасці

• Амерыканская псіхіятрычная асацыяцыя (APA) – Крытэрыі дыягностыкі вялікага дэпрэсіўнага засмучэння

• Амерыканская дыябетычная асацыяцыя (ADA) – Рэкамендацыі па кіраванні дыябетам

• Journal of Clinical Sleep Medicine – Агляды па гіперсомніі і наркалепсіі