Sharqiy Turkistonda Xitoy tomonidan amalga oshirilayotgan zulmni nafrat bilan qoralaymiz
1949 yildan beri Xitoy Xalq Respublikasi boshqaruvi ostida bo‘lgan Sharqiy Turkistonda inson huquqlari buzilishlari hayotning barcha sohalarida o‘z ta’sirini kuchaytirib davom etmoqda.
Xitoy hukumati, ayniqsa mintaqada yashovchi mahalliy aholiden qutulish uchun amalga oshirgan va 2018 yilda sun’iy yo‘ldosh tasvirlari va guvohlar orqali isbotlangandan so‘ng tan olingan “lagerlarni” jinoyat va jinoyatchini yashirish yo‘li bilan “kasb o‘rgatish kursi” sifatida dunyoga tanitishga harakat qilmoqda, shu tarzda Sharqiy Turkistonliklarni terrorizm, kamsitish va ekstremizmga qarshi tozalashini iddao qilmoqda. Aslida esa bu lagerlarda insoniyatga qarshi jinoyatlar sodir etilmoqda va lagerlarda qolgan ko‘plab insonlardan yana xabar olinmayapti.
Bir xalq va dini e’tiqodni yo‘q qilishga qaratilgan tizimli faoliyatlar mavjudligini hisobga olganda, mazkur harakatlarning ‘Insoniyatga Qarshi Jinoyatlar’ doirasida ekani inkor qilib bo‘lmaydigan haqiqatdir.
Xitoy hukumati “Ekstremizmga Qarshi Kurash Tartibi”ni qabul qilgan 2017 yil mart oyidan buyon, Sharqiy Turkiston hududida lagerlarga qamab qo‘yilgan uyg‘ur turklarining soni tez sur’atda oshmoqda. Tartibga ko‘ra “normal” bo‘lmagan soqol qo‘yish, niqob yoki ro‘mol taqish, namoz o‘qish, ro‘za tutish, spirtli ichimlik iste’mol qilmaslik yoki islom yoki uyg‘ur madaniyatiga oid kitoblar yoki yozuvlarni saqlash ham, diniy yoki madaniy mansublikni ochiq yoki hatto xususiy sohada namoyon qilish “ekstremizm” deb baholanmoqda.
Ish yoki ta’lim maqsadida ayniqsa musulmon aholisi ko‘p bo‘lgan davlatlarga borish yoki Xitoydan tashqarida yashovchi insonlar bilan aloqa qilish ham odamlarni shubhali maqomiga tushiradigan asosiy sabablar qatoriga kiradi. Erkak-ayol, yosh-qari, shaharlik-qishloqlik farq qilmasdan hamma, hibsga olinishi xavfi ostidadir.
Xalqaro Amnistiya Tashkilotining e’lon qilgan ‘ Xitoy: Qayerdalar? Shinjon Uyg‘ur Avtonom Hududidagi ommaviy hibslar haqida javob berish vaqti ‘ nomli hisobotida bu buzilishlar guvohlarning bayonotlari bilan isbotlangan. Xalqaro Amnistiya Tashkiloti Sharqiy Osiyo direktori Nikolas Bequelin bu borada, “Xitoy hukumatining etnik ozchiliklarni nishonga olgan iflos siyosatini davom ettirishiga yo‘l qo‘yilmasligi kerak. Dunyoning barcha davlatlari Shinjon Uyg‘ur Avtonom Hududida yuz berayotgan dahshatli voqealar sababli Xitoydan javob talab qilishi lozim” degan bayonoti ham vaziyatning og‘irligini ochib bermoqda.
Bir xalq butunlay inkor qilinmoqda, ibodat erkinligi e’tiborga olinmayapti, turkcha ismlar va yozuvlar taqiqlanmoqda, Sharqiy Turkiston hududiga ataylab Shinjon nomi berilmoqda. Ushbu amaliyotlar orqali milliy ong yo‘q qilinmoqda. Mazkur hudud qadimiy Xitoy yeri deb iddao qilinib, hududning tarixi va qadriyatlari inkor qilinmoqda.
Barcha mas’ullarni shu nuqtada javobgarlikni o‘z zimmasiga olishga, BMT Bosh Assambleyasi boshchiligida xalqaro barcha tashkilotlarni, to‘suvchi sanksiyalarni zudlik bilan kun tartibiga olishga chaqiramiz va xalqaro jamoatchilikni Sharqiy Turkiston uyg‘ur xalqi uchun harakatga o‘tishga da’vat qilamiz.
(Manba : https://shorturl.at/Zwvd8)