რა არის გულის შეტევა? მისი სიმპტომები და მიზეზები. როგორ ხდება მკურნალობა თანამედროვე მიდგომით?

გულის შეტევის სიმპტომები, მიზეზები რა არის? თანამედროვე მკურნალობის მიდგომები რა არის?

გულის შეტევა წარმოადგენს მდგომარეობას, როდესაც გულის კუნთი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ჟანგბადისა და საკვების ნაკლებობის გამო ზიანდება და სასწრაფო ჩარევას საჭიროებს. სამედიცინო ტერმინით მიოკარდიუმის ინფარქტი, როგორც წესი, გულის სისხლით მომმარაგებელ კორონარულ არტერიებში მოულოდნელი დახშობის შედეგად ვითარდება. ეს დახშობა ხდება მაშინ, როდესაც არტერიის კედლებზე დაგროვილი ცხიმის, ქოლესტერინისა და სხვა ნივთიერებებისგან წარმოქმნილი ფოლაქები იბზარება ან ამ ადგილზე წარმოქმნილი სისხლის შედედება არტერიას მთლიანად ან ნაწილობრივ ახშობს. ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა გულის დაზიანების მინიმუმამდე დაყვანის საშუალებას იძლევა.

გულის შეტევის განმარტება და ძირითადი მიზეზები

გულის შეტევა – ეს არის მდგომარეობა, როდესაც გულის კუნთს ჟანგბადის მოთხოვნილება ვერ აკმაყოფილდება და გულის ქსოვილი ზიანდება. ეს უმეტესად კორონარული არტერიების შევიწროების ან მოულოდნელი დახშობის შედეგია. არტერიის კედლებზე დაგროვილი ფოლაქები დროთა განმავლობაში არტერიას ავიწროებს და თუ იბზარება, ზედ დამატებული სისხლის შედედება შეიძლება გულის კუნთში სისხლის მიწოდება მოულოდნელად შეწყვიტოს. თუ ეს დახშობა სწრაფად არ გაიხსნა, გულის კუნთი შეუქცევადად ზიანდება და გულის ტუმბვის ძალა მცირდება, ანუ ვითარდება გულის უკმარისობა. გულის შეტევა მსოფლიოში ერთ-ერთი წამყვანი სიკვდილის მიზეზია. ბევრ ქვეყანაში გულის შეტევა საგზაო შემთხვევებთან შედარებით გაცილებით მეტ დანაკარგს იწვევს.

გულის შეტევის ყველაზე ხშირი სიმპტომები რა არის?

გულის შეტევის სიმპტომები ინდივიდუალურად განსხვავდება და ზოგჯერ არატიპური ნიშნებითაც შეიძლება გამოვლინდეს. ყველაზე ხშირად გვხვდება შემდეგი სიმპტომები:

• მკერდის ტკივილი ან დისკომფორტი: მკერდის შუა ნაწილში წნევის, შეკუმშვის, წვის ან სიმძიმის შეგრძნება; ზოგჯერ ვრცელდება მარცხენა ხელზე, ყელზე, ყბაზე, ზურგზე ან მუცელზე.

• სუნთქვის უკმარისობა: შეიძლება განვითარდეს მკერდის ტკივილთან ერთად ან დამოუკიდებლად.

• ოფლიანობა: განსაკუთრებით დამახასიათებელია ცივი და ინტენსიური ოფლიანობა.

• სისუსტე და დაღლილობა: შეტევამდე დღეების განმავლობაში მზარდი დაღლილობა, განსაკუთრებით ხშირია ქალებში.

• თავბრუსხვევა ან დაბინდული შეგრძნება

• მუცლის გულისრევა, ღებინება ან მონელების დარღვევა

• გულის აჩქარება, რომელიც არ არის დაკავშირებული აქტივობასთან და არ გადის

• გულისცემის აჩქარება ან არითმია

• ზურგის, მხრის ან ზედა მუცლის ტკივილი, განსაკუთრებით ხშირია ქალებში.

• უმიზეზო ხველა ან სუნთქვის გაძნელება

• ფეხების, ტერფების ან კოჭების შეშუპება (უმეტესად გვიან სტადიებზე) ეს სიმპტომები ზოგჯერ მსუბუქი, ზოგჯერ კი ძალიან ძლიერი შეიძლება იყოს. განსაკუთრებით თუ მკერდის ტკივილი და სუნთქვის უკმარისობა რამდენიმე წუთში არ ქრება ან მეორდება, დაუყოვნებლივ უნდა მოხდეს სამედიცინო დახმარების გამოძახება.

გულის შეტევის სიმპტომები სხვადასხვა ჯგუფებში

ქალებსა და ახალგაზრდებში გულის შეტევა ზოგჯერ კლასიკური მკერდის ტკივილის გარეშე შეიძლება განვითარდეს. ქალებში განსაკუთრებით სისუსტე, ზურგის ტკივილი, გულისრევა, ძილის დარღვევები და შფოთვა შეიძლება იყოს წამყვანი სიმპტომები. ხანდაზმულებსა და დიაბეტის მქონე პაციენტებში ტკივილის შეგრძნება შეიძლება ნაკლებად გამოხატული იყოს და მის ნაცვლად მოულოდნელი სისუსტე ან სუნთქვის უკმარისობა იყოს პირველი ნიშანი.

ღამით ან ძილის დროს განცდილი მკერდის დისკომფორტი, გულის აჩქარება, ცივი ოფლიანობა და მოულოდნელი გაღვიძება შეიძლება ძილთან დაკავშირებული გულის შეტევის მაუწყებელი იყოს.

გულის შეტევის გამომწვევი ძირითადი რისკფაქტორები რა არის?

გულის შეტევის განვითარებაში მრავალი რისკფაქტორი მონაწილეობს და ხშირად ეს ფაქტორები ერთად გვხვდება. ყველაზე გავრცელებული რისკფაქტორებია:

• სიგარეტის და თამბაქოს ნაწარმის გამოყენება

• მაღალი ქოლესტერინი (განსაკუთრებით LDL ქოლესტერინის მომატება)

• მაღალი არტერიული წნევა (ჰიპერტენზია)

• დიაბეტი (შაქრიანი დიაბეტი)

• მოწონასწორობის დარღვევა და ფიზიკური უმოქმედობა

• არაჯანსაღი კვება (დაჯერებული და ტრანსცხიმებით მდიდარი, ბოჭკოებისგან ღარიბი დიეტა)

• ოჯახში ადრეულ ასაკში გულის დაავადების ისტორია

• სტრესი და ქრონიკული ფსიქოლოგიური ზეწოლა

• ასაკის მატება (რისკი ასაკთან ერთად იზრდება)

• მამაკაცის სქესი (თუმცა მენოპაუზის შემდეგ ქალებშიც იზრდება რისკი) ზოგიერთი ლაბორატორიული მაჩვენებელი (მაგალითად, C-რეაქტიული პროტეინი, ჰომოცისტეინი) ასევე გაზრდილ რისკზე მიუთითებს. თანამედროვე მედიცინაში სიმსუქნის მქონე პირებში, ზოგიერთი ქირურგიული და ინტერვენციული მეთოდი ცხოვრების წესის ცვლილებასთან ერთად რისკის შემცირებას უწყობს ხელს.

გულის შეტევის დიაგნოსტიკა როგორ ხდება?

გულის შეტევის დიაგნოსტიკაში ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯია პაციენტის ჩივილებისა და კლინიკური მდგომარეობის შეფასება. შემდეგ ტარდება შემდეგი ძირითადი კვლევები:

• ელექტროკარდიოგრაფია (EKG): შეტევის დროს გულის ელექტრული აქტივობის ცვლილებებს აჩვენებს.

• სისხლის ანალიზები: განსაკუთრებით ტროპონინისა და სხვა გულის კუნთიდან გამოყოფილი ფერმენტებისა და ცილების მომატება დიაგნოზს ამყარებს.

• ექოკარდიოგრაფია: აფასებს გულის კუნთის შეკუმშვის ძალასა და მოძრაობის დარღვევებს.

• საჭიროების შემთხვევაში დამატებით შეიძლება ჩატარდეს ფილტვების რენტგენოგრაფია, კომპიუტერული ტომოგრაფია ან მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია.

• კორონარული ანგიოგრაფია: არტერიის დახშობისა და შევიწროების ზუსტი დიაგნოზისა და ერთდროულად მკურნალობისთვის ტარდება. საჭიროების შემთხვევაში პროცედურის დროს შეიძლება ჩატარდეს ბალონური ანგიოპლასტიკა ან სტენტის ჩასმა.

გულის შეტევის დროს პირველ რიგში გასაკეთებელი ნაბიჯები

გულის შეტევის სიმპტომების მქონე პირისთვის დრო კრიტიკული მნიშვნელობისაა. ასეთ შემთხვევაში ძირითადი ნაბიჯებია:

• დაუყოვნებლივ უნდა გამოიძახოთ სასწრაფო სამედიცინო დახმარება (სასწრაფო ან სასწრაფო დახმარების მანქანა)

• პაციენტმა მშვიდ მდგომარეობაში უნდა დაჯდეს და მოძრაობა მინიმუმამდე დაიყვანოს

• თუ მარტო იმყოფება, კარი ღია დატოვოს ან დახმარება მოითხოვოს ახლობლებისგან

• თუ ექიმის მიერ ადრე დანიშნულია, შეიძლება მიიღოს პროფილაქტიკური ნიტროგლიცერინი ან სხვა პრეპარატი

• სამედიცინო ჯგუფის მოსვლამდე უნდა დაელოდოს პროფესიულ დახმარებას, თავიდან აიცილოს ზედმეტი ძალისხმევა და პანიკა შეტევის დროს სწრაფი და შესაბამისი ჩარევა გულის კუნთის დაზიანებას ამცირებს და სიცოცხლის შანსს ზრდის.

გულის შეტევის თანამედროვე მკურნალობის მიდგომები

თანამედროვე სამედიცინო პრაქტიკაში გულის შეტევის მკურნალობა იგეგმება შეტევის ტიპის, სიმძიმისა და არსებული რისკფაქტორების მიხედვით. მკურნალობა, როგორც წესი, მოიცავს შემდეგ ნაბიჯებს:

• მყისიერად ინიშნება არტერიის გამხსნელი და სისხლის გამათხელებელი მედიკამენტები

• ადრეულ ეტაპზე კორონარული ჩარევა (ანგიოპლასტიკა, სტენტის ჩასმა) უმეტესად პირველ არჩევანს წარმოადგენს

• საჭიროების შემთხვევაში შეიძლება ჩატარდეს ბაიპასის ოპერაცია, რათა დახშული არტერიები ჯანმრთელი სისხლძარღვებით ჩანაცვლდეს

• სიცოცხლისთვის საშიშროების მოხსნის შემდეგ აუცილებელია ცხოვრების წესის ცვლილება, რეგულარული მედიკამენტური მკურნალობა და რისკფაქტორების მართვა

• სიგარეტის დატოვება, ჯანსაღი და დაბალანსებული კვება, რეგულარული ფიზიკური აქტივობა, სტრესის მართვა და საჭიროების შემთხვევაში დიაბეტისა და ჰიპერტენზიის კონტროლი ძირითადი პრევენციული ზომებია. მკურნალობის პროცესში პაციენტებმა გულ-სისხლძარღვთა სპეციალისტების რეკომენდაციები ყურადღებით უნდა დაიცვან და რეგულარულად გაიარონ კონტროლი.

გულის შეტევის პრევენციისთვის რა შეიძლება გაკეთდეს?

გულის შეტევის რისკი მრავალ შემთხვევაში ცხოვრების წესის ცვლილებებით მნიშვნელოვნად შეიძლება შემცირდეს:

• სიგარეტისა და თამბაქოს ნაწარმის სრულად თავიდან აცილება

• დაბალი ქოლესტერინის, ბოსტნეულითა და ბოჭკოებით მდიდარი, დაჯერებული ცხიმებისა და გადამუშავებული საკვების შემცველი დიეტის შეზღუდვა

• რეგულარული ვარჯიში; რეკომენდებულია კვირაში მინიმუმ 150 წუთი საშუალო ინტენსივობის ფიზიკური აქტივობა

• მაღალი წნევის და სისხლში შაქრის კონტროლი; საჭიროების შემთხვევაში მუდმივი მედიკამენტური მკურნალობის გაგრძელება

• თუ ჭარბწონიანი ან მსუქანი ხართ, პროფესიული დახმარებით მიაღწიოთ ჯანმრთელ წონას

• სტრესის მართვის სწავლა და ფსიქოლოგიური მხარდაჭერის სისტემების გამოყენება ამ ზომების დაცვა მსოფლიოში გულის დაავადებებთან დაკავშირებული სიკვდილიანობის შემცირებას უწყობს ხელს.

ხშირად დასმული კითხვები

გულის შეტევა რომელი ასაკში უფრო ხშირად გვხვდება?

გულის შეტევის რისკი ასაკის მატებასთან ერთად იზრდება. თუმცა გენეტიკური ფაქტორების, დიაბეტის, სიგარეტის მოხმარებისა და ცხოვრების წესის გამო შეიძლება ახალგაზრდა მოზრდილებშიც გამოვლინდეს.

შესაძლებელია თუ არა გულის შეტევა მკერდის ტკივილის გარეშე?

დიახ. განსაკუთრებით ქალებში, დიაბეტიან პაციენტებსა და ხანდაზმულებში გულის შეტევა შეიძლება მკერდის ტკივილის გარეშე განვითარდეს. ყურადღება უნდა მიექცეს სისუსტეს, სუნთქვის უკმარისობას, გულისრევას ან ზურგის ტკივილს, როგორც არატიპურ სიმპტომებს.

გულსისხლძარღვთა შეტევა ღამით ან ძილის დროსაც შეიძლება მოხდეს?

დიახ, გულის შეტევები ძილის დროს ან დილითაც შეიძლება განვითარდეს. თუ ძილიდან მოულოდნელი გულმკერდის ტკივილით, გულცემის აჩქარებით ან თავბრუსხვევით იღვიძებთ, დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოთ სამედიცინო შეფასებისთვის.

ქალებში გულის შეტევის ნიშნები განსხვავდება მამაკაცებისგან?

ქალებში კლასიკური გულმკერდის ტკივილის ნაცვლად შეიძლება გამოვლინდეს სისუსტე, ზურგისა და მუცლის ტკივილი, სუნთქვის გაძნელება, გულისრევა და სხვა განსხვავებული ჩივილები.

რომელი მდგომარეობები შეიძლება აგვერიოს გულის შეტევაში?

კუჭის პრობლემები, პანიკური შეტევა, კუნთ-ძვალსახსროვანი სისტემის ტკივილები, რეფლუქსი და პნევმონია - ეს დაავადებები შეიძლება გულის შეტევის მსგავს სიმპტომებს იწვევდეს. ეჭვის შემთხვევაში აუცილებელია სამედიცინო შეფასება.

გულის შეტევის დროს ასპირინი უნდა მივიღოთ?

თუ ექიმმა გირჩიათ და ალერგია არ გაქვთ, სასწრაფო დახმარების მოსვლამდე ასპირინის დაღეჭვა ზოგ შემთხვევაში სასარგებლო შეიძლება იყოს. თუმცა ნებისმიერ შემთხვევაში პრიორიტეტი უნდა მიენიჭოს სამედიცინო დახმარებას.

შესაძლებელია თუ არა გულის შეტევის შემდეგ სრულად გამოჯანმრთელება?

ადრეული ჩარევის შემთხვევაში პაციენტების უმრავლესობა, შესაბამისი მკურნალობითა და ცხოვრების წესის ცვლილებებით, ჯანმრთელ ცხოვრებას უბრუნდება. თუმცა ზოგ შემთხვევაში შეიძლება განვითარდეს გულის ფუნქციის მუდმივი დაკარგვა.

რა არის ახალგაზრდებში გულის შეტევის მიზეზები?

ახალგაზრდებში სიგარეტი, მაღალი ქოლესტერინი, სიმსუქნე, უმოძრაობა და ზოგიერთი თანდაყოლილი სისხლძარღვთა ანომალია შეიძლება გულის შეტევის მიზეზი გახდეს.

გულის შეტევის პრევენციისთვის კვებაში რა უნდა გავითვალისწინოთ?

უპირატესობა უნდა მიენიჭოს ბოსტნეულს, ხილს, სრულმარცვლოვან პროდუქტებს, თევზს და ჯანმრთელ ცხიმებს; უნდა შეიზღუდოს გაჯერებული და ტრანსცხიმოვანი მჟავების, მარილისა და შაქრის მოხმარება.

გულის შეტევის შემდეგ როდის შეიძლება დაიწყოს ვარჯიში?

გულის შეტევის შემდეგ ვარჯიშის პროგრამა აუცილებლად ექიმის კონტროლითა და ინდივიდუალური რისკის შეფასებით უნდა დაიწყოს.

რამდენ ხანს რჩება ადამიანი საავადმყოფოში გულის შეტევის შემდეგ?

ეს პერიოდი დამოკიდებულია შეტევის სიმძიმესა და ჩატარებულ მკურნალობაზე. უმეტეს შემთხვევაში, პაციენტი საავადმყოფოში რამდენიმე დღიდან ერთ კვირამდე რჩება.

თუ ოჯახში არის გულის დაავადება, რა უნდა გავაკეთო?

ოჯახური ანამნეზი მნიშვნელოვანი რისკ-ფაქტორია. არ უნდა მოწიოთ, იკვებეთ ჯანმრთელად, ივარჯიშეთ რეგულარულად და საჭიროების შემთხვევაში ჩაიტარეთ რეგულარული გულის შემოწმებები.

შეიძლება თუ არა სტრესმა გამოიწვიოს გულის შეტევა?

გრძელვადიანმა სტრესმა შეიძლება არაპირდაპირ გაზარდოს გულის შეტევის რისკი. სასურველია მაქსიმალურად აირიდოთ სტრესი ან გამოიყენოთ ეფექტური გამკლავების მეთოდები.

წყაროები

• მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია: გულსისხლძარღვთა დაავადებების ფაქტობრივი მონაცემები.

• ამერიკის გულის ასოციაცია: გულის შეტევის სიმპტომები, რისკები და გამოჯანმრთელება.

• ევროპის კარდიოლოგიის საზოგადოება: მწვავე მიოკარდიუმის ინფარქტის მართვის რეკომენდაციები.

• აშშ დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრი: გულის დაავადებების ფაქტები.

• New England Journal of Medicine, The Lancet, Circulation (რეცენზირებული სამედიცინო ჟურნალები).