კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულები: მიზეზები, სიმპტომები და მკურნალობის ვარიანტები

კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის (დუოდენუმის) წყლულები წარმოადგენს ამ ორგანოების შიდა ზედაპირზე, კუჭის მჟავისა და მომნელებელი ფერმენტების ზემოქმედებით წარმოქმნილ ქსოვილის დანაკარგებს. ამ მდგომარეობის დროს, მჟავისა და მომნელებელი სითხეების ზემოქმედებით, დაზიანება შეიძლება ქსოვილის სიღრმეში გავრცელდეს და გამოიწვიოს წყლული და ანთება. წყლულები მსოფლიოში ფართოდ გავრცელებული, საჭმლის მომნელებელი სისტემის დაავადებაა, რომელსაც შეუძლია სერიოზული ჯანმრთელობის პრობლემები გამოიწვიოს.

რა არის წყლულის მიზეზები?

კუჭისა და დუოდენუმის წყლულების ყველაზე გავრცელებული მიზეზი არის Helicobacter pylori სახელწოდების ბაქტერიული ინფექცია. კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატების (NSAİİ), განსაკუთრებით ასპირინისა და სხვადასხვა რევმატული წამლების ხანგრძლივი გამოყენება. გენეტიკური მიდრეკილება, ქრონიკული სტრესი, კორტიზონის მსგავსი პრეპარატები, სიგარეტის მოხმარება, ალკოჰოლის ჩვევა, კოფეინის ჭარბი მიღება (მაგალითად ყავა) და გარემოს ფაქტორები ასევე შეიძლება ხელს უწყობდეს წყლულების განვითარებას. თუმცა, მათი გავლენა ინდივიდუალურად განსხვავდება.

რომელ ასაკში და ვისთან უფრო ხშირად გვხვდება წყლული?

წყლულები შეიძლება განვითარდეს ნებისმიერ ასაკში, თუმცა დუოდენუმის წყლულები ყველაზე ხშირად 30-50 წლის ასაკში და მამაკაცებში უფრო ხშირია. ამის საპირისპიროდ, კუჭის წყლულები უფრო ხშირად გვხვდება ხანდაზმულ ასაკში, განსაკუთრებით 60 წელზე უფროს ქალებში. სხვადასხვა კვლევის მიხედვით, ნებისმიერ დროს საზოგადოებაში წყლულის დიაგნოზის მქონე პირების წილი 2%-დან 6%-მდე მერყეობს. დუოდენუმის წყლულები უფრო ხშირია, ვიდრე კუჭის წყლულები.

რა არის წყლულის სიმპტომები?

კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულების ყველაზე ძირითადი სიმპტომია, უმეტესად ზედა მუცლის არეში შეგრძნებული წვის ან მღრღნელი ხასიათის ტკივილი. ეს ტკივილი, როგორც წესი, ძლიერდება შიმშილის დროს, შეიძლება გამოვლინდეს კვებებს შორის ან ღამით და იყოს იმდენად ძლიერი, რომ პაციენტი გააღვიძოს. საკვების მიღების ან ანტაციდური პრეპარატების მიღების შემდეგ ტკივილი შეიძლება შემსუბუქდეს. წყლულიანი პირებში უფრო იშვიათად შეიძლება გამოვლინდეს გულისრევა, ღებინება, მადის დაქვეითება და უნებლიე წონის კლება. განსაკუთრებით ღებინების შემდეგ ტკივილის შემცირება დამახასიათებელია წყლულისთვის. ზოგიერთ პერიოდში (მაგალითად გაზაფხულსა და შემოდგომაზე) შეიძლება სიმპტომების გაძლიერება აღინიშნოს.

რა არის წყლულის სერიოზული შედეგები?

სისხლდენა: ზედა საჭმლის მომნელებელი სისტემის სისხლდენის ყველაზე ხშირი მიზეზი წყლულებია. სისხლდენა ზოგჯერ შეიძლება იყოს პირველი სიმპტომი იმ პირებში, ვისაც წყლულის დიაგნოზი არ აქვს დასმული. თუ ადამიანს აქვს მუქი ყავისფერი ან შავი (ფისისფერი) განავალი ან "ყავის ნალექის" მსგავსი ღებინება, ეს მნიშვნელოვანი გამაფრთხილებელი ნიშანია. მოულოდნელი სისუსტისა და ცივი ოფლიანობის დროსაც უნდა ვიფიქროთ სისხლდენაზე. ამ სიმპტომების გამოვლენისას დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოთ სამედიცინო დაწესებულებას.

პერფორაცია (გახვრეტა): თუ წყლული ღრმავდება და მთლიანად ატანს კუჭის ან დუოდენუმის კედელს, კუჭის მჟავა და მომნელებელი ფერმენტები აღწევს მუცლის ღრუში და იწვევს უეცარ და ძლიერ მუცლის ტკივილს. მუცლის კუნთები მაგრდება და ადამიანს უჭირს მოძრაობა. ეს სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობაა, რომელიც საჭიროებს გადაუდებელ ქირურგიულ ჩარევას.

შეკუმშვა: განსაკუთრებით დუოდენუმის ან კუჭის გამოსასვლელში მდებარე პილორის არეში სერიოზული წყლული, ქსოვილის შეშუპება ან ხანგრძლივი ნაწიბურის განვითარება შეიძლება გამოიწვიოს შევიწროება ან თუნდაც შეკუმშვა. ასეთ შემთხვევაში საკვები და სითხეები ვერ ტოვებს კუჭს, პაციენტს აქვს ხშირი და უხვი ღებინება. შეიძლება განვითარდეს არასაკმარისი კვება და სწრაფი წონის კლება. ასეთ შემთხვევებში საჭიროა სწრაფი დიაგნოსტიკა და ქირურგიული ჩარევა.

რა მეთოდები გამოიყენება წყლულის დიაგნოსტირებისთვის?

წყლულის ეჭვის მქონე პაციენტებში დიაგნოზისთვის მნიშვნელოვანია დეტალური სამედიცინო ანამნეზი და ფიზიკური გამოკვლევა. თუმცა, ფიზიკური გამოკვლევა ან ულტრაბგერითი კვლევა, როგორც წესი, არ იძლევა წყლულისთვის სპეციფიკურ ნიშნებს. პრაქტიკაში ხშირად რეკომენდებულია კუჭის მჟავას დამაქვეითებელი პრეპარატების ცდა და სიმპტომების გაუმჯობესების დაკვირვება. საბოლოო დიაგნოზი კი დგინდება ზედა საჭმლის მომნელებელი სისტემის ენდოსკოპიით (ეზოფაგოგასტროდუოდენოსკოპია). ენდოსკოპიისას საყლაპავი მილი, კუჭი და დუოდენუმი პირდაპირ ვიზუალიზდება, საჭიროების შემთხვევაში საეჭვო უბნებიდან ბიოფსია შეიძლება აღებულ იქნას. ბარიუმიანი კუჭ-დუოდენუმის რენტგენოგრაფიაც ტარდება, თუმცა დღესდღეობით ენდოსკოპია უფრო ფართოდ გამოიყენება.

რა მეთოდებია ეფექტური წყლულების მკურნალობაში?

მედიკამენტოზური მკურნალობა:

თანამედროვე მკურნალობის მთავარი არჩევანია კუჭის მჟავის გამომუშავების დამაქვეითებელი პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორები (ომეპრაზოლი, ლანსოპრაზოლი და სხვ.) და H2 რეცეპტორის ბლოკატორები (რანიტიდინი, ფამოტიდინი, ნიზატიდინი და სხვ.). ეს პრეპარატები ხელს უწყობს წყლულის შეხორცებას და ამცირებს სიმპტომებს. თუ გამოვლენილია Helicobacter pylori ინფექცია, შესაბამისი ანტიბიოტიკებით ამ ბაქტერიის აღმოფხვრაც მკურნალობის მნიშვნელოვანი ნაწილია. მკურნალობის ხანგრძლივობა და კომბინაცია დამოკიდებულია წყლულის მდებარეობაზე, ზომაზე და პაციენტის ზოგად ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე.

ქირურგიული ჩარევა:

წყლულების უმრავლესობა წარმატებით იკურნება მედიკამენტოზური მკურნალობით. თუმცა, თუ განვითარდა გართულებები, როგორიცაა სისხლდენა, გახვრეტა ან შეკუმშვა, ან მედიკამენტოზური მკურნალობის მიუხედავად წყლული არ უმჯობესდება, შეიძლება საჭირო გახდეს ქირურგიული ჩარევა.

კვება და ცხოვრების წესი:

წარსულში წყლულიანი პაციენტებისთვის მკაცრ დიეტას ურჩევდნენ, თუმცა დღეს ცნობილია, რომ სპეციალურ დიეტას წყლულის შეხორცებაზე პირდაპირი გავლენა არ აქვს. საკმარისია, პაციენტმა ყურადღება მიაქციოს, რომელი საკვები აძლიერებს სიმპტომებს და შეზღუდოს ისინი. ასევე, სიგარეტის მოხმარება აფერხებს წყლულის შეხორცებას, ამიტომ რეკომენდებულია მისი დატოვება. ალკოჰოლის მიღებისა და არასაჭირო პრეპარატების (განსაკუთრებით ასპირინისა და NSAİİ-ს) გამოყენების თავიდან აცილებაც მნიშვნელოვანია წყლულის მკურნალობაში.

სტრესული ფაქტორების შემცირება, რეგულარული და ჯანსაღი კვება, საკმარისი ძილი და ზოგადად ჯანმრთელობის მხარდამჭერი ზომები დადებითად მოქმედებს წყლულის შეხორცების პროცესზე.

Helicobacter pylori და წყლულის კავშირი

Helicobacter pylori წარმოადგენს წყლულის შემთხვევების უმთავრეს მიზეზს. დუოდენუმის წყლულებში ამ ბაქტერიის გავრცელება საკმაოდ მაღალია. თუმცა, ზოგიერთ ადამიანში ბაქტერიის არსებობის მიუხედავად წყლული არ ვითარდება; ამიტომ მიიჩნევა, რომ გენეტიკური და გარემოს სხვა ფაქტორებიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. Helicobacter pylori-ს შეუძლია წყლულის გარდა ქრონიკული გასტრიტიც გამოიწვიოს და ზოგიერთი კვლევის მიხედვით, ამ ბაქტერიას შეუძლია გარკვეულწილად გაზარდოს კუჭის კიბოს რისკიც.

ხშირად დასმული კითხვები

1. წყლული სრულად იკურნება?

წყლულების უმრავლესობა სწორი მედიკამენტოზური მკურნალობით და ბაქტერიული ინფექციის შემთხვევაში შესაბამისი ანტიბიოტიკებით სრულად შეიძლება განიკურნოს. თუმცა, მნიშვნელოვანია ყურადღება მიექცეს განმეორების რისკს.

2. როგორ გადადის Helicobacter pylori?

ეს ბაქტერია, როგორც წესი, ადვილად გადადის ადამიანიდან ადამიანზე პირის ღრუს გზით ან არასაკმარისი ჰიგიენის პირობებში.

3. რას უნდა მიექცეს ყურადღება, რომ წყლული არ განმეორდეს?

მკურნალობის დასრულების შემდეგაც საჭიროა სიგარეტის, არასაჭირო ტკივილგამაყუჩებლებისა და ალკოჰოლის თავიდან აცილება; ასევე ჯანსაღი კვებისა და ჰიგიენის წესების დაცვა.

4. რა როლი აქვს დიეტას წყლულის მკურნალობაში?

სპეციალური წყლულის დიეტა არ არის რეკომენდებული, თუმცა უმთავრესი რჩევაა, თავი აარიდოთ იმ საკვებს, რომელიც დისკომფორტს იწვევს.

5. წარმოადგენს თუ არა წყლულის სისხლდენა სიცოცხლისთვის საფრთხეს?

სერიოზული სისხლდენა შეიძლება სიცოცხლისთვის საშიში იყოს. შავი ფერის განავლისა და ყავისფერი ღებინების შემთხვევაში დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოთ ექიმს.

6. რომელი პრეპარატები იწვევს წყლულს?

ასპირინი, იბუპროფენი და სხვა NSAİİ ტიპის ტკივილგამაყუჩებლები ხანგრძლივი გამოყენებისას ზრდის წყლულის რისკს.

7. იწვევს თუ არა სტრესი წყლულს?

სტრესი მარტო წყლულის მიზეზი არ არის; თუმცა, შეიძლება გაზარდოს კუჭის მჟავიანობა ან დაასუსტოს იმუნური სისტემა, რითაც ხელს უწყობს წყლულის განვითარებას.

8. რა არის წყლულის ყველაზე დამახასიათებელი სიმპტომი?

როგორც წესი, მუცლის ზედა ნაწილში, განსაკუთრებით შიმშილის დროს წარმოქმნილი წვის ან მღრღნელი ხასიათის ტკივილია.

9. აუცილებლად მკურნალობენ თუ არა Helicobacter pylori-ს აღმოჩენისას?

მკურნალობა რეკომენდებულია იმ პაციენტებში, ვისაც აქვს აქტიური წყლული ან გამოვლენილია ქრონიკული გასტრიტის ნიშნები.

10. შეიძლება თუ არა ბავშვებში წყლული?

დიახ, იშვიათად, მაგრამ ბავშვებშიც შეიძლება განვითარდეს წყლული. სიმპტომების არსებობის შემთხვევაში აუცილებლად უნდა მიმართოთ ბავშვთა გასტროენტეროლოგს.

11. რთულია თუ არა ენდოსკოპიური პროცედურა?

ენდოსკოპია, როგორც წესი, მოკლე ხანგრძლივობის, ადვილად ასატანი და უმეტესად დამამშვიდებელი პრეპარატებით კომფორტული პროცედურაა.

12. საჭიროა თუ არა სიცოცხლის ბოლომდე მედიკამენტების მიღება წყლულის მკურნალობის შემდეგ?

პაციენტების უმეტესობას მკურნალობის დასრულების შემდეგ მედიკამენტების მიღება აღარ სჭირდება. თუმცა, თუ რისკ-ფაქტორები (მაგალითად NSAİİ-ს გამოყენება) გრძელდება, ექიმის რეკომენდაციით შეიძლება საჭირო გახდეს ხანგრძლივი მკურნალობა.

წყაროები

მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია (WHO) – პეპტიკური წყლულის დაავადების საინფორმაციო ფურცელი

ამერიკის გასტროენტეროლოგიის კოლეჯი – პეპტიური წყლულოვანი დაავადებისა და H. pylori ინფექციის დიაგნოსტიკისა და მართვის რეკომენდაციები

მაიოს კლინიკა – პეპტიური წყლულოვანი დაავადება

შაქრიანი დიაბეტის, საჭმლის მომნელებელი და თირკმლის დაავადებების ეროვნული ინსტიტუტი (NIDDK) – პეპტიური წყლულების განსაზღვრება და ფაქტები

ჰელიკობაქტერ პილორის გლობალური კვლევითი ჯგუფი – H. pylori და კუჭის დაავადებები

ამერიკის გასტროენტეროლოგიური ასოციაცია – წყლულოვანი დაავადების პაციენტთა მოვლის რესურსები