Kisa Kè a: Ki sa li ye? Ki sentòm ak kòz li yo? Kijan li trete ak apwòch modèn?
Ki sentòm kriz kadyak yo, ki sa ki lakòz li? Ki apwòch tretman aktyèl yo?
Kriz kadyak se yon sitiyasyon ijans kote misk kè a prive de oksijèn ak eleman nitritif esansyèl, sa ki ka mennen a domaj grav. Non medikal li se enfaktis myokad, epi li souvan rive akòz yon blokaj toudenkou nan atè kadyak yo ki bay kè a san. Blokaj sa a fèt lè plak ki fòme ak grès, kolestewòl ak lòt sibstans akimile sou miray veso yo, e yo ka fann oswa fòme yon kaye san ki bouche veso a nèt oswa an pati. Avèk dyagnostik ak tretman bonè, li posib pou minimize domaj ki fèt sou kè a.
Definisyon ak prensipal koz kriz kadyak
Kriz kadyak karakterize pa domaj tisi kadyak la kòm rezilta yon mank oksijèn. Sa a se souvan konsekans yon etwotisman oswa yon blokaj toudenkou nan atè kadyak yo. Plak ki akimile sou miray veso yo ka etwoti veso a ak tan, epi si yo fann, kaye san ka fòme epi koupe sikilasyon san an nan misk kè a. Si blokaj sa a pa ouvè rapidman, misk kè a ka sibi domaj ki pa ka retabli, epi fòs ponp kè a ka diminye, sa ki mennen a ensifizans kadyak. Kriz kadyak kontinye ap youn nan prensipal koz lanmò atravè lemond. Nan anpil peyi, kriz kadyak lakòz plis lanmò pase aksidan trafik.
Ki sentòm kriz kadyak ki pi souvan parèt?
Sentòm kriz kadyak yo ka varye de yon moun a yon lòt e pafwa yo ka pa klè. Sentòm ki pi souvan yo se:
Doulè oswa malèz nan pwatrin: Yon sansasyon presyon, sere, boule oswa lou nan mitan pwatrin; pafwa li ka gaye nan bra gòch, kou, machwè, do oswa vant.
Souf kout: Li ka parèt ansanm ak doulè pwatrin oswa pou kont li.
Swe: Espesyalman swe frèt ak abondan se tipik.
Fatik ak feblès: Ka gen ogmantasyon fatig pandan plizyè jou anvan kriz la, sa a pi souvan obsève lakay fanm.
Tèt vire oswa sansasyon vètij
Nausea, vomisman oswa endijesyon
Palpitasyon ki pa gen rapò ak aktivite epi ki pa sispann
Akselerasyon oswa iregilarite batman kè
Doulè nan do, zepòl oswa pati siperyè vant lan, sa a pi souvan obsève lakay fanm.
Touse san rezon oswa difikilte pou respire
Anflamasyon nan janm, pye oswa cheviy (plis nan etap avanse) Sentòm sa yo pafwa ka lejè, pafwa ka trè grav. Espesyalman si doulè pwatrin ak souf kout la pa disparèt apre kèk minit oswa repete, li enpòtan pou chèche asistans medikal san pèdi tan.
Sentòm kriz kadyak nan diferan gwoup
Lakay fanm ak jèn moun, kriz kadyak pafwa ka devlope san doulè klasik nan pwatrin. Lakay fanm, sentòm atipik tankou feblès, doulè nan do, nause, twoub dòmi ak enkyetid ka parèt an premye. Lakay granmoun aje oswa moun ki gen dyabèt, sansasyon doulè a ka pi fèb, olye de sa, feblès toudenkou oswa souf kout ka premye siy la.
Malèz nan pwatrin, palpitasyon, swe frèt ak leve toudenkou pandan lannwit oswa pandan dòmi kapab tou endike kriz kadyak ki asosye ak dòmi.
Ki prensipal faktè risk ki mennen a kriz kadyak?
Gen anpil faktè risk ki kontribye nan devlopman kriz kadyak, epi souvan faktè sa yo prezan ansanm. Faktè risk ki pi souvan yo se:
Itilizasyon sigarèt ak pwodwi tabak
Kolestewòl wo (espesyalman ogmantasyon LDL kolestewòl)
Tansyon wo (ipètansyon)
Dyabèt (maladi sik)
Obezite ak inaktivite fizik
Alimantasyon malsen (rejim rich an grès satire ak trans, pòv an fib)
Istwa maladi kadyak bonè nan fanmi
Estrès ak presyon sikolojik kwonik
Avansman laj (risk la ogmante ak laj)
Sèks gason (men apre menopoz, risk la ogmante tou lakay fanm) Kèk rezilta laboratwa (tankou C-reaktif pwoteyin, omosistein) ka endike risk ogmante. Nan medsin modèn, pou moun ki gen pwoblèm obezite, kèk metòd chirijikal ak entèvansyonèl ansanm ak chanjman nan stil lavi ka ede diminye risk la.
Kijan yo dyagnostike kriz kadyak?
Pi gwo etap nan dyagnostik kriz kadyak se obsèvasyon plent ak klinik pasyan an. Apre sa, tès sa yo fèt:
Elektwokadyografi (EKG): Li montre chanjman nan aktivite elektrik kè a pandan kriz la.
Tès san: Sèten anzim ak pwoteyin ki soti nan misk kè a tankou troponin ogmante e sa sipòte dyagnostik la.
Ekokadyografi: Li evalye fòs kontraksyon ak dezòd mouvman misk kè a.
Lè sa nesesè, radyografi pwatrin, tomografi oswa imaj rezonans mayetik ka itilize kòm tès adisyonèl.
Anjiyografi kadyak: Li fèt pou dyagnostik definitif blokaj ak etwotisman veso yo epi, si sa nesesè, tretman an ka fèt an menm tan. Pandan entèvansyon an, balon anjiyoplasti oswa stent ka itilize pou louvri veso a.
Premye mezi ki dwe pran pandan kriz kadyak
Lè yon moun santi sentòm kriz kadyak, tan se yon faktè kritik. Mezi prensipal yo dwe swiv nan sitiyasyon sa a se:
Rele sèvis medikal ijans imedyatman (sèvis ijans oswa anbilans)
Moun nan ta dwe chita kalm epi limite mouvman li
Si li pou kont li, li ta dwe kite pòt la louvri oswa mande èd nan vwazinaj
Si doktè a te deja rekòmande, li ka pran medikaman tankou nitrogliserin pou prevansyon
Li ta dwe tann asistans pwofesyonèl jiskaske ekip medikal la rive, evite efò nesesè ak panik. Entèvansyon rapid ak apwopriye pandan kriz la diminye domaj sou misk kè a epi ogmante chans pou siviv.
Apwòch aktyèl nan tretman kriz kadyak
Nan pratik medikal modèn, tretman kriz kadyak planifye selon tip, gravite ak faktè risk pasyan an. Tretman an anjeneral gen ladan etap sa yo:
Imedyatman kòmanse medikaman ki louvri veso ak medikaman ki fonn kaye san
Entèvansyon kadyak bonè (anjiyoplasti, stent) souvan se premye chwa
Si sa nesesè, operasyon bypas ka fèt pou ranplase veso ki bouche ak veso ki an sante
Apre risk vital la elimine, chanjman nan stil lavi pou sipòte sante kè, itilizasyon regilye medikaman ak jesyon faktè risk yo fèt
Sispann fimen, alimantasyon ki an sante ak ekilibre, aktivite fizik regilye, jesyon estrès, epi kontwòl dyabèt ak ipètansyon si egziste, se mezi prensipal yo. Pandan tout pwosesis tretman an, li enpòtan anpil pou pasyan yo swiv rekòmandasyon espesyalis kadyoloji ak chirijyen kadyovaskilè epi ale regilyèman nan vizit kontwòl yo.
Kisa ki ka fèt pou prevni kriz kadyak?
Nan anpil ka, risk kriz kadyak ka redwi konsiderableman ak chanjman nan stil lavi:
Evite nètman sigarèt ak tout pwodwi tabak
Adopte yon rejim alimantè ki ba an kolestewòl, rich an legim ak fib, epi limite grès satire ak manje trete
Fè egzèsis regilyèman; omwen 150 minit aktivite fizik modere pa semèn rekòmande
Kenbe tansyon ak sik nan san anba kontwòl; si sa nesesè, kontinye tretman medikal la
Si ou twò gwo oswa obèz, chèche sipò pwofesyonèl pou rive nan yon pwa ki an sante
Aprann jesyon estrès epi itilize sistèm sipò sikolojik. Swiv mezi sa yo ede diminye lanmò ki asosye ak maladi kadyak atravè lemond.
Kesyon yo poze souvan
Kriz kadyak pi souvan parèt nan ki laj?
Risk kriz kadyak ogmante ak avansman laj. Men, faktè jenetik, dyabèt, sli ka itilize tabak ak lòt faktè ki gen rapò ak fòm vi, li ka parèt tou lakay jèn granmoun.
Èske li posib fè kriz kadyak san doulè nan pwatrin?
Wi. Espesyalman lakay fanm, pasyan dyabetik ak granmoun aje, kriz kadyak ka devlope san doulè nan pwatrin. Fòk yo peye atansyon sou sentòm atipik tankou feblès, difikilte pou respire, kè plen oswa doulè nan do.
Èske kriz kadyak ka rive lannwit oswa pandan w ap dòmi?
Wi, kriz kadyak ka rive pandan dòmi oswa bonè nan maten. Moun ki leve bridsoukou ak doulè nan pwatrin, batman kè akselere oswa tèt vire ta dwe konsilte yon doktè san pèdi tan pou evalyasyon medikal.
Èske sentòm kriz kadyak lakay fanm diferan de sa ki lakay gason?
Lakay fanm, olye de doulè klasik nan pwatrin, yo ka obsève sentòm diferan tankou feblès, doulè nan do ak vant, difikilte pou respire, kè plen.
Ki sitiyasyon ki ka konfonn ak kriz kadyak?
Kèk maladi tankou pwoblèm lestomak, kriz panik, doulè nan sistèm misk-zo, reflè ak nemoni ka bay sentòm ki sanble ak kriz kadyak. Lè gen dout, yon evalyasyon medikal dwe fèt san manke.
Èske li nesesè pran aspirin pandan kriz kadyak?
Si doktè ou rekòmande li epi ou pa gen alèji, pran aspirin pa moulen li pandan w ap tann asistans ijans ka itil nan kèk ka. Sepandan, asistans medikal dwe toujou rete priyorite.
Èske li posib pou yon moun retabli nèt apre kriz kadyak?
Yon gwo pati nan pasyan ki resevwa entèvansyon bonè ka jwenn yon lavi an sante ak tretman apwopriye ak chanjman nan fòm vi. Sepandan, nan kèk ka, ka gen pèt fonksyon kadyak ki pèmanan.
Kisa ki lakòz kriz kadyak lakay jèn moun?
Lakay jèn moun, tabak, kolestewòl wo, obezite, inaktivite, kèk anomali vaskilè kongenital ka lakòz kriz kadyak.
Kisa pou pran an konsiderasyon nan rejim alimantè pou evite kriz kadyak?
Legim, fwi, sereyal antye, pwason ak grès ki bon pou sante ta dwe favorize; konsomasyon grès satire ak trans, sèl ak sik ta dwe limite.
Kilè ou ka kòmanse fè egzèsis apre yon kriz kadyak?
Pwogram egzèsis apre kriz kadyak dwe kòmanse sèlman anba siveyans doktè ak apre yon evalyasyon pèsonèl sou risk.
Konbyen tan yon moun ki fè kriz kadyak rete lopital?
Dire sa a depann de gravite kriz la ak tretman yo bay. Anpil fwa, pasyan an rete lopital ant kèk jou ak yon semèn.
Kisa pou w fè si gen maladi kè nan fanmi an?
Istwa fanmi se yon faktè risk enpòtan. Pa fimen, manje balanse, fè egzèsis regilyèman ak, si sa nesesè, fè tcheke kè regilyèman.
Èske estrès ka lakòz kriz kadyak?
Estrès ki dire lontan ka ogmante risk kriz kadyak endirèkteman. Evite estrès otank posib oswa itilize metòd efikas pou jere li ap itil.
Referans
Òganizasyon Mondyal Lasante (World Health Organization, WHO): Cardiovascular diseases (CVDs) Fact Sheet.
Asosyasyon Kè Ameriken (American Heart Association, AHA): Heart Attack Symptoms, Risk, and Recovery.
Sosyete Ewopeyen pou Kadyoloji (European Society of Cardiology, ESC): Guidelines for the management of acute myocardial infarction.
US Centers for Disease Control and Prevention (CDC): Heart Disease Facts.
New England Journal of Medicine, The Lancet, Circulation (Revy medikal ak evalyasyon par).