Όσα Πρέπει να Γνωρίζετε για την Ημικρανία: Ορισμός, Τύποι, Συμπτώματα και Διαχείριση

Με ποια χαρακτηριστικά διαφέρει η ημικρανία από άλλους τύπους κεφαλαλγίας;

Η ημικρανία είναι ένας τύπος κεφαλαλγίας που μπορεί να ξεκινήσει σε οποιαδήποτε περίοδο της ζωής, συνήθως επαναλαμβανόμενος και μερικές φορές διαρκεί ώρες ή και ημέρες. Επηρεάζει κυρίως άτομα σε ηλικία εργασίας και κατατάσσεται στις πρώτες θέσεις των χρόνιων ασθενειών που προκαλούν απώλεια λειτουργικότητας παγκοσμίως. Ιδιαίτερα στις γυναίκες εμφανίζεται συχνότερα σε σύγκριση με τους άνδρες· σύμφωνα με διάφορες μελέτες, περίπου μία στις πέντε γυναίκες και ένας στους είκοσι άνδρες εμφανίζουν ημικρανία. Αν και μπορεί να ξεκινήσει στην παιδική ηλικία, συνήθως αρχίζει στην εφηβεία και η συχνότητά της μπορεί να μειωθεί με την πάροδο της ηλικίας, ειδικά μετά την εμμηνόπαυση.

Ποια είναι τα κλινικά χαρακτηριστικά της ημικρανίας;

Η ημικρανία είναι ένα νευρολογικό σύνδρομο που μπορεί να διαρκέσει εφ’ όρου ζωής και χαρακτηρίζεται από επεισόδια κεφαλαλγίας που εμφανίζονται σε διαφορετικές περιόδους. Τυπικά, ο πόνος κατά τη διάρκεια των επεισοδίων εντοπίζεται στη μία πλευρά, είναι συνήθως μέτριας ή σοβαρής έντασης και έχει παλλόμενο χαρακτήρα. Συχνά συνοδεύεται από ναυτία, έμετο, ευαισθησία στο φως και στους ήχους. Μερικές φορές οι ασθενείς περνούν εντελώς ανώδυνες περιόδους μεταξύ των επεισοδίων.

Η γενετική προδιάθεση παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της ημικρανίας. Ο κίνδυνος εμφάνισης ημικρανίας αυξάνεται σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό. Ωστόσο, εκτός από τη γενετική, και περιβαλλοντικοί παράγοντες συμβάλλουν στην εμφάνιση της νόσου. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι η ημικρανία δεν είναι αποκλειστικά κληρονομική ασθένεια, αλλά επηρεάζεται τόσο από γενετικούς όσο και από περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Ποιοι είναι οι κύριοι τύποι της ημικρανίας;

Κλινικά, η ημικρανία διακρίνεται κυρίως σε δύο ομάδες:

Ημικρανία χωρίς αύρα: Είναι η πιο συχνή μορφή. Το επεισόδιο κεφαλαλγίας διαρκεί τυπικά 4-72 ώρες. Ο πόνος είναι συχνά μονόπλευρος και μπορεί να επιδεινωθεί με σωματική δραστηριότητα. Στα επεισόδια μπορεί να συνυπάρχει ευαισθησία στο φως ή στους ήχους.

Ημικρανία με αύρα: Αφορά περίπου το 10% των ασθενών με ημικρανία. Λίγο πριν την έναρξη της κεφαλαλγίας – συνήθως περίπου μία ώρα πριν – εμφανίζονται παροδικά νευρολογικά συμπτώματα όπως διαταραχές όρασης (ζιγκ-ζαγκ γραμμές, λάμψεις, κενά στο οπτικό πεδίο), μυρμήγκιασμα, αδυναμία, ζάλη ή διαταραχές ομιλίας. Τα επεισόδια με ή χωρίς αύρα μπορεί να έχουν παρόμοια ένταση.

Εκτός αυτών, αν και πιο σπάνια, έχουν περιγραφεί και άλλοι υποτύποι όπως η χρόνια ημικρανία (χαρακτηρίζεται από κεφαλαλγία τουλάχιστον 15 ημέρες το μήνα και 8 ημέρες με χαρακτηριστικά ημικρανίας) και η πιθανή ημικρανία.

Γιατί εμφανίζεται η ημικρανία; Ποιοι είναι οι παράγοντες που την πυροδοτούν;

Αν και δεν είναι δυνατόν να διευκρινιστούν πλήρως τα αίτια της ημικρανίας, θεωρείται ότι η νόσος προκύπτει από λειτουργικές αλλαγές μεταξύ των αγγείων και των νεύρων στον εγκέφαλο. Το κεντρικό νευρικό σύστημα των ατόμων με ημικρανία είναι πιο ευαίσθητο σε ορισμένα ερεθίσματα και διάφοροι εσωτερικοί ή εξωτερικοί παράγοντες μπορούν να διευκολύνουν την έναρξη των επεισοδίων.

Γενετικοί παράγοντες παίζουν ρόλο στην εμφάνιση της ημικρανίας· ιδιαίτερα σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό ο κίνδυνος είναι υψηλότερος από τον μέσο όρο του πληθυσμού. Παράλληλα, το στρες, οι διαταραχές ύπνου, οι ορμονικές αλλαγές, οι μεταβολές του καιρού και των εποχών, ορισμένες τροφές και ποτά, η έκθεση σε περιβαλλοντικές οσμές ή ήχους μπορούν ατομικά να πυροδοτήσουν ένα επεισόδιο ημικρανίας.

Πώς αναγνωρίζετε τα συμπτώματα της ημικρανίας;

Η ημικρανία εκδηλώνεται τυπικά με τέσσερις κύριες διαδοχικές φάσεις:

1. Προδρομική φάση:

Ώρες ή και μία ημέρα πριν το επεισόδιο, εμφανίζονται προειδοποιητικά συμπτώματα όπως ήπια ευερεθιστότητα, διακυμάνσεις της διάθεσης, απάθεια, αλλαγές στον ύπνο και την όρεξη, αίσθημα δυσκαμψίας στον αυχένα.

2. Φάση αύρας:

Αν και δεν εμφανίζεται σε κάθε ασθενή με ημικρανία, σε ορισμένα άτομα πριν ή με την έναρξη της κεφαλαλγίας μπορεί να παρουσιαστούν παροδικές οπτικές, αισθητηριακές ή νευρολογικές διαταραχές (όπως λάμψεις, κενά στο οπτικό πεδίο, μούδιασμα, μυρμήγκιασμα, ακόμη και δυσκολία στην ομιλία). Τα συμπτώματα της αύρας διαρκούν συνήθως λιγότερο από μία ώρα.

3. Φάση πόνου (κεφαλαλγίας):

Η κεφαλαλγία είναι συνήθως μονόπλευρη, παλλόμενη και έντονη· ωστόσο μπορεί να επηρεάσει ολόκληρο το κεφάλι. Συχνά συνοδεύεται από ναυτία, έμετο, ευαισθησία στο φως, στον ήχο ή ακόμη και στις οσμές. Ο ύπνος ή η ξεκούραση σε σκοτεινό, ήσυχο περιβάλλον είναι συνήθως ανακουφιστικά. Αυτή η φάση μπορεί να διαρκέσει ώρες ή και μερικές ημέρες.

4. Μεταδρομική φάση:

Μετά την υποχώρηση του πόνου, μπορεί να εμφανιστούν κόπωση, σύγχυση, ήπια κεφαλαλγία και δυσκολία συγκέντρωσης που διαρκούν μερικές ώρες ή και ημέρες.

Πώς μπορούμε να διακρίνουμε και να επιβεβαιώσουμε τη διάγνωση της ημικρανίας;

Η διάγνωση της ημικρανίας τίθεται συνήθως κλινικά με βάση τα τυπικά συμπτώματα. Εξετάζονται ιδιαίτερα η ηλικία έναρξης των επεισοδίων, τα χαρακτηριστικά των συμπτωμάτων και τα συνοδά ενοχλήματα. Συνήθως δεν απαιτούνται απεικονιστικές ή εργαστηριακές εξετάσεις· ωστόσο, αν υπάρχει υποψία άλλης αιτίας ή για διαφορική διάγνωση, μπορεί να γίνουν περαιτέρω έλεγχοι. Συνιστάται η συμβουλή νευρολόγου για τη διάγνωση.

Ποιοι είναι οι παράγοντες που πυροδοτούν τα επεισόδια ημικρανίας;

Οι παράγοντες πυροδότησης διαφέρουν για κάθε άτομο, αλλά οι συχνότεροι είναι οι εξής:

• Παράλειψη γευμάτων ή πείνα

• Ακανόνιστος ύπνος

• Στρες

• Έκθεση σε έντονο φως, δυνατό θόρυβο ή έντονες οσμές

• Αλκοόλ (ιδίως κόκκινο κρασί)

• Ορισμένες τροφές όπως σοκολάτα, επεξεργασμένα κρέατα, ώριμα τυριά

• Ορμονικές αλλαγές (π.χ. έμμηνος ρύση)

• Αλλαγές καιρού, ατμοσφαιρική ρύπανση

• Κάπνισμα και παθητικό κάπνισμα

Η αναγνώριση και η αποφυγή αυτών των παραγόντων, όσο είναι δυνατόν, αποτελεί σημαντικό βήμα για τη μείωση της συχνότητας των επεισοδίων.

Ποια είναι η επίδραση της διατροφής στην ημικρανία;

Είναι γνωστό ότι υπάρχει συσχέτιση μεταξύ επεισοδίων ημικρανίας και ορισμένων τροφίμων. Επεξεργασμένα κρέατα που περιέχουν νιτρικά (όπως λουκάνικα, σαλάμι, σουτζούκι), σοκολάτα, τυριά με υψηλή περιεκτικότητα σε τυραμίνη, ορισμένα αρωματισμένα ή κρύα ποτά, τηγανητά λιπαρά τρόφιμα μπορεί να πυροδοτήσουν κεφαλαλγία. Επίσης, η ποσότητα καφέ, τσαγιού ή αλκοόλ μπορεί να επηρεάσει τον κίνδυνο επεισοδίου. Συνεπώς, είναι ωφέλιμο να παρακολουθείτε ποια τρόφιμα πυροδοτούν τον πόνο και να λαμβάνετε τα απαραίτητα μέτρα.

Ποιες θεραπευτικές μέθοδοι εφαρμόζονται στη διαχείριση της ημικρανίας;

Αν και δεν υπάρχει ακόμη οριστική και μόνιμη θεραπεία για την ημικρανία, υπάρχουν πολλές αποτελεσματικές μέθοδοι που στοχεύουν στη μείωση της συχνότητας και της έντασης των επεισοδίων και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Η θεραπευτική προσέγγιση εξατομικεύεται από τον ιατρό ανάλογα με τη συχνότητα των επεισοδίων, την ένταση και τα συνοδά προβλήματα υγείας.

Φαρμακευτική αγωγή

Τα φάρμακα για την ημικρανία διακρίνονται σε δύο κύριες κατηγορίες:

Θεραπεία οξέος επεισοδίου: Χρησιμοποιείται για την ανακούφιση της αιφνίδιας κεφαλαλγίας και των συνοδών συμπτωμάτων. Απλά αναλγητικά, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, τριπτάνες και σε κατάλληλους ασθενείς ορισμένες ειδικές θεραπείες για την ημικρανία μπορούν να χορηγηθούν με ιατρική σύσταση.

Προληπτική (προφύλαξη) θεραπεία: Εφαρμόζεται σε ασθενείς με δύο ή περισσότερα επεισόδια ημικρανίας το μήνα, επεισόδια μεγάλης διάρκειας ή σοβαρή επίδραση στην καθημερινή ζωή. Β-αναστολείς, αντικαταθλιπτικά, αντιεπιληπτικά, αναστολείς διαύλων ασβεστίου και βοτουλινική τοξίνη τύπου Α είναι μερικά από τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται σε αυτή την κατηγορία. Η θεραπεία πρέπει να είναι τακτική και ελεγχόμενη.

Και στις δύο κατηγορίες, τα φάρμακα πρέπει να λαμβάνονται υπό ιατρική παρακολούθηση και στη συνιστώμενη δοσολογία. Επίσης, αν η ναυτία ή ο έμετος είναι έντονα, ο γιατρός σας μπορεί να συστήσει αντιεμετικά φάρμακα.

Μη φαρμακευτική διαχείριση και αλλαγές στον τρόπο ζωής

Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην πρόληψη των επεισοδίων σε ασθενείς με ημικρανία:

• Συνήθειες τακτικού και ποιοτικού ύπνου

• Ισορροπημένη και υγιεινή διατροφή

• Διαχείριση του στρες, τεχνικές χαλάρωσης και αναπνοής

• Τακτική σωματική δραστηριότητα και άσκηση

• Εντοπισμός και αποφυγή, όσο είναι δυνατόν, των παραγόντων πυροδότησης

Επιπλέον, υπάρχουν μελέτες που υποστηρίζουν ότι ορισμένα συμπληρώματα όπως το μαγνήσιο, η βιταμίνη Β2 και το συνένζυμο Q10 μπορεί να είναι ωφέλιμα στον έλεγχο της ημικρανίας. Ωστόσο, αυτά τα προϊόντα δεν είναι αποτελεσματικά για κάθε άτομο και πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο με τη σύσταση ειδικού. Κατά την επιλογή φυτικών ή συμπληρωματικών προϊόντων πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι πιθανές παρενέργειες και να προστατεύεται η υγεία του ήπατος και άλλων οργάνων.

Σε τι πρέπει να δίνετε προσοχή για την πρόληψη των επεισοδίων ημικρανίας;

Για να μειώσετε τα επεισόδια, μπορείτε να προσέξετε τις παρακάτω συστάσεις:

• Αποφύγετε την παρατεταμένη νηστεία και προσπαθήστε να μην παραλείπετε γεύματα.

• Διατηρήστε τακτικό πρόγραμμα ύπνου, αποφεύγοντας την υπερβολική ή ανεπαρκή ξεκούραση.

• Αφιερώστε χρόνο σε τεχνικές χαλάρωσης, γιόγκα ή ασκήσεις αναπνοής για να μειώσετε το στρες.

• Αποφύγετε, εάν είναι δυνατόν, περιβαλλοντικούς παράγοντες που προκαλούν ερεθισμό, όπως η αλλαγή του καιρού, ο νοτιάς, οι ερεθιστικές οσμές ή το έντονο φως.

• Καταγράψτε τα τρόφιμα που υποπτεύεστε και δημιουργήστε τη δική σας λίστα παραγόντων που προκαλούν κρίσεις.

• Περιορίστε την κατανάλωση αλκοόλ και καπνού και προσπαθήστε να αποφεύγετε τον καπνό του τσιγάρου.

Αντιμετώπιση της Ημικρανίας και η Σημασία της Εξειδικευμένης Υποστήριξης

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όταν η ημικρανία δεν αντιμετωπίζεται ή δεν διαχειρίζεται σωστά, μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική μείωση της ποιότητας ζωής. Όταν τα συμπτώματά σας γίνονται συχνότερα ή δυσκολεύουν την καθημερινότητά σας, η επίσκεψη σε έναν νευρολόγο είναι η καταλληλότερη προσέγγιση. Με την αξιολόγηση ειδικού μπορείτε να επωφεληθείτε από εξατομικευμένη θεραπεία και συστάσεις ειδικά για την ημικρανία.

Συχνές Ερωτήσεις

1. Μπορεί να θεραπευτεί η ημικρανία;

Αν και η ημικρανία δεν είναι μια ασθένεια που μπορεί να εξαλειφθεί πλήρως, με κατάλληλη θεραπεία και αλλαγές στον τρόπο ζωής, η συχνότητα και η ένταση των κρίσεων μπορούν να μειωθούν σημαντικά. Ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών μπορεί να ανακουφιστεί με τις συστάσεις του ειδικού.

2. Έχει η ημικρανία σχέση με όγκο στον εγκέφαλο;

Όχι, οι πονοκέφαλοι της ημικρανίας συνήθως δεν σχετίζονται με όγκους του εγκεφάλου. Ωστόσο, εάν παρατηρήσετε ξαφνικές αλλαγές στον πονοκέφαλο, νέο έντονο πόνο, νευρολογικά συμπτώματα ή διαφορετικά παράπονα, πρέπει οπωσδήποτε να συμβουλευτείτε γιατρό.

3. Είναι η ημικρανία με αύρα πιο επικίνδυνη;

Η ημικρανία με αύρα συνήθως δεν είναι πιο επικίνδυνη από την ημικρανία χωρίς αύρα. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της αύρας, αν και σπάνια, μπορεί να εμφανιστούν προσωρινή απώλεια όρασης ή διαταραχές ομιλίας. Η παρακολούθηση από γιατρό είναι σημαντική.

4. Μπορεί να εμφανιστεί ημικρανία και στα παιδιά;

Ναι, η ημικρανία μπορεί να ξεκινήσει και στην παιδική ηλικία. Ωστόσο, τα συμπτώματα μπορεί μερικές φορές να διαφέρουν και η διάγνωση στα παιδιά να είναι πιο δύσκολη. Εάν υπάρχει υποψία ημικρανίας στα παιδιά, απαιτείται οπωσδήποτε αξιολόγηση από ειδικό.

5. Τι προκαλεί τις κρίσεις ημικρανίας;

Το άγχος, η διαταραχή του ύπνου, η παράλειψη γευμάτων, ορισμένα τρόφιμα και ποτά, οι ορμονικές αλλαγές, το υπερβολικά έντονο φως, οι περιβαλλοντικές οσμές και ήχοι, οι αλλαγές του καιρού είναι οι κυριότεροι γνωστοί παράγοντες που προκαλούν κρίσεις.

6. Ποια τρόφιμα πρέπει να αποφεύγονται για την ημικρανία;

Συνιστάται η αποφυγή επεξεργασμένων προϊόντων κρέατος, ωριμασμένων τυριών, σοκολάτας, ορισμένων ειδών αλκοόλ, λιπαρών και τηγανητών τροφών, καθώς και τροφίμων με υψηλή περιεκτικότητα σε νιτρικά ή τυραμίνη.

7. Προκαλεί η ημικρανία μόνιμη βλάβη;

Η ημικρανία δεν προκαλεί μακροχρόνια σοβαρή βλάβη σε όργανα· ωστόσο, αν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να μειώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής.

8. Πρέπει να παίρνω τα φάρμακά μου συνεχώς;

Πρέπει να λαμβάνετε τα φάρμακα που σας έχει συστήσει ο γιατρός σας στη δοσολογία και για τη διάρκεια που έχει οριστεί. Αποφύγετε τις ξαφνικές αλλαγές και συμβουλευτείτε πάντα τον γιατρό σας πριν διακόψετε το φάρμακο.

9. Βοηθούν τα συμπληρώματα στην ημικρανία;

Υπάρχουν δεδομένα ότι ορισμένα συμπληρώματα όπως το μαγνήσιο, η βιταμίνη Β2 και το συνένζυμο Q10 μπορεί να είναι ωφέλιμα, αλλά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο μετά από συμβουλή του γιατρού σας.

10. Πότε πρέπει να επισκεφθώ γιατρό;

Εάν στον πονοκέφαλό σας προστεθούν ξαφνικές και έντονες αλλαγές, απώλεια συνείδησης, εμετός, διπλωπία, δυσκολία στο περπάτημα ή διαταραχές ισορροπίας, πρέπει να απευθυνθείτε σε κάποιον φορέα υγείας.

11. Βοηθά η άσκηση στην ημικρανία;

Η τακτική ήπια άσκηση μπορεί να είναι ωφέλιμη για τη γενική υγεία, όπως και για τον έλεγχο της ημικρανίας. Ωστόσο, η έντονη άσκηση μπορεί μερικές φορές να προκαλέσει κρίσεις, επομένως διαμορφώστε το πρόγραμμα άσκησής σας σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.

Πηγές

• World Health Organization (WHO) — Headache disorders: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/headache-disorders

• International Headache Society (IHS) — The International Classification of Headache Disorders

• American Migraine Foundation — Migraine Overview

• American Academy of Neurology — Migraine Guidelines

• Silberstein SD, et al. "Migraine prevention." The Lancet, 2017.

• The Global Burden of Disease Study, The Lancet, 2017.