Sağlamlıq Bələdçisi

Nəbz nədir? Orqanizmimizdəki əhəmiyyəti və normal hədləri

MüəllifMüəllif•10 may 2026
Nəbz nədir? Orqanizmimizdəki əhəmiyyəti və normal hədləri

Nədir Nədir? Bədənimizdəki Əhəmiyyəti və Normal Sərhədləri

Nəbz, ürəyin hər yığılması ilə birlikdə qanın damarlar vasitəsilə güclə ötürülməsi nəticəsində damar divarlarında hiss olunan təzyiq dalğalarıdır. Adətən bilək, boyun və ya qasıq kimi bədənin səthə yaxın bölgələrində əl ilə asanlıqla hiss oluna bilər. Nəbz yalnız ürək döyüntülərinin tezliyi barədə məlumat verməklə kifayətlənmir; eyni zamanda ürəyin ritmi, qan dövranı sisteminin vəziyyəti və ümumi sağlamlıq haqqında da mühüm ipucları təqdim edir.

Ürək döyüntüsünün normal sərhəddə olması sağlam bir kardiovaskulyar sistemin göstəricilərindəndir. Dincəldikdə nəbz hər bir insanda fərqli ola bilər. Nəbzin qiymətləndirilməsində yaş, cins, fiziki aktivlik səviyyəsi, stress, bədən temperaturu, istifadə olunan dərmanlar və sağlamlıq vəziyyəti kimi bir çox amil təsir edir. Lakin əsas qayda nəbzin müntəzəm və ritmik olmasıdır.

Normal Nəbz Aralıqları Hansılardır?

Sağlam böyüklərdə dincəlmə zamanı ürək döyüntüsü adətən dəqiqədə 60 ilə 100 arasında olmalıdır. Uzun müddət müntəzəm idman edən şəxslərdə bu göstərici daha aşağı səviyyələrə (təxminən 45–60 döyüntü/dəqiqə) qədər enə bilər. Dincəlmə anında aşağı nəbz, xüsusilə idmançılarda ürəyin daha səmərəli işlədiyini göstərir və adətən müsbət bir haldır.

Ürəyinizin dəqiqədə 50–70 arasında döyünməsi adətən çox yaxşı, 70–85 arasında olması normal hesab edilir, 85-dən yuxarı olan göstəricilər isə yüksək nəbz kimi qiymətləndirilir. Yüksək və ya aşağı nəbz mütləq şəkildə həmişə bir sağlamlıq problemi olduğu anlamına gəlmir; əksər hallarda bədəndəki fizioloji dəyişikliklərə cavab olaraq inkişaf edir. Lakin davamlı anomaliyalar, bununla yanaşı halsızlıq, başgicəllənmə və ya huşunu itirmə kimi şikayətlər də varsa, mütləq bir sağlamlıq mütəxəssisinə müraciət edilməlidir.

Nəbz Niyə Dəyişə bilər?

Nəbz, ətraf mühit və fizioloji bir çox amildən təsirlənir. Qızdırma, aktivlik səviyyəsi, stress, narahatlıq və ya həyəcan kimi psixoloji hallar nəbzdə müvəqqəti artımlara səbəb ola bilər. Siqaret istifadəsi, bəzi dərmanlar və qanazlığı (anemiya) da nəbzdə artıma yol aça bilər. Siqaretin tərgidilməsindən sonra nəbz göstəricilərində adətən azalma müşahidə olunur.

Bundan əlavə, ürək xəstəlikləri, qalxanabənzər vəzin pozğunluqları, infeksiyalar, qanaxmalar və ya bəzi endokrin pozğunluqlar nəbzdə davamlı dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bütün bu amillər nəzərə alınaraq nəbzin zaman-zaman yoxlanılması; xüsusilə yeni, fərqli və ya ciddi əlamətlər varsa həkimə müraciət edilməsi vacibdir.

Nəbz Necə Ölçülür?

Nəbz ölçülməsi olduqca sadə və praktik bir prosedurdur. Bu ölçümü etmək üçün əvvəlcə dincəlmiş və sakit olmalısınız. Ölçmə zamanı işarə və orta barmaqlarınızla bilək, boyun və ya qasıqda arteriyanın keçdiyi nöqtəyə yüngülcə basaraq döyüntüləri hiss edin. Sonra bir xronometr vasitəsilə 60 saniyə ərzində neçə dəfə döyündüyünü sayın. Əgər vaxtınız məhduddursa, 30 saniyə ərzində döyüntülərin sayını iki ilə vuraraq da təxmini dəqiqəlik nəbzinizi hesablaya bilərsiniz.

Nəbzin müntəzəm, dolğun və ritmik olması vacibdir. Ürək döyüntüsündə nizamsızlıq (aritmiya), əlavə döyüntülər və ya çox yavaş/çox sürətli döyüntü hiss edirsinizsə, əlavə qiymətləndirmə üçün bir tibb müəssisəsinə müraciət etməkdən çəkinməyin. Xüsusilə ritm pozğunluğu diaqnozu qoyulmuş şəxslərdə, həkim tövsiyəsi ilə ürəyin birbaşa dinlənməsi tələb oluna bilər. Müasir elektron təzyiq ölçən cihazlar da praktik nəbz ölçümü üçün geniş istifadə olunur.

Nəbzin Yüksək Olmasının Əsas Səbəbləri

Nəbzin yüksək olması, ürəyin hər dəqiqədə normaldan daha sürətli döyündüyü anlamına gəlir. Müvəqqəti olaraq nəbzi artıran amillər arasında; intensiv fiziki fəaliyyət, ağır idman, həddindən artıq stress, həyəcan, qorxu və ani emosional dəyişikliklər göstərilə bilər. Bundan əlavə, qızdırmalı infeksiyalar, qalxanabənzər vəzin həddindən artıq fəaliyyəti və bəzi ürək-damar xəstəlikləri də nəbz artımına səbəb ola bilər.

Qanaxma kimi ciddi hallarda, bədən toxumalarının kifayət qədər oksigen alması üçün ürək daha sürətli döyünməyə başlayır. Lakin qan həcmi ciddi şəkildə azaldıqda, nəbz aşağı düşə bilər və bu, təcili müdaxilə tələb edən bir vəziyyətdir. Nəbzi davamlı olaraq yüksək olan şəxslərdə, altda yatan ürək xəstəlikləri və ya digər tibbi vəziyyətlərin araşdırılması tövsiyə olunur. Müntəzəm idmanın isə zamanla dincəlmə nəbzini azaltdığı məlumdur.

Nəbzin Aşağı Olmasının Səbəbləri Hansılardır?

Bradikardiya adlanan aşağı nəbz, ürəyin dəqiqədəki döyüntü sayının yaş və sağlamlıq vəziyyətinə görə gözlənilən aralıqdan aşağı olmasıdır. Yorucu idmanla güclənmiş ürəklərdə nəbzin aşağı olması adətən normaldır və narahatlıq doğurmur. Lakin 40-dan aşağı olan nəbz, xüsusilə halsızlıq, başgicəllənmə və ya huşunu itirmə kimi şikayətlərlə müşayiət olunursa, təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir.

Aşağı nəbzin səbəbləri arasında yaşlılıq, bəzi ürək ritm pozğunluqları, anadangəlmə ürək xəstəlikləri, beyin qanaması, qalxanabənzər hormon çatışmazlığı, yuxu apnesi, elektrolit pozğunluqları və ya bəzi dərmanların yan təsirləri ola bilər.

Fərqli Yaş Qruplarında Nəbz Necə Olmalıdır?

Nəbz, yaşa və şəxsin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə görə dəyişir. Uşaqlarda və körpələrdə nəbz böyüklərlə müqayisədə daha yüksəkdir; yaş artdıqca isə daha aşağı olur. Dünya miqyasında istifadə olunan yaşa görə nəbz aralıqları aşağıdakı cədvəldə ümumiləşdirilmişdir:

  • Yenidoğulmuşlarda: 70–190 döyüntü/dəqiqə (orta ~125)

  • 1–11 aylıq: 80–160 döyüntü/dəqiqə (orta ~120)

  • 1–2 yaş: 80–130 döyüntü/dəqiqə (orta ~110)

  • 2–4 yaş: 80–120 döyüntü/dəqiqə (orta ~100)

  • 4–6 yaş: 75–115 döyüntü/dəqiqə (orta ~100)

  • 6–10 yaş: 70–110 döyüntü/dəqiqə (orta ~90)

  • 10–18 yaş: 55–105 döyüntü/dəqiqə (orta ~80–90)

  • 18 yaş və yuxarı böyüklər: 60–100 döyüntü/dəqiqə (orta ~80)

Bu aralıqlardan xeyli kənara çıxan ürək döyüntüləri, xüsusilə yanaşı şikayətlər də varsa, həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Nəbzi Sağlam Saxlamaq Üçün Nə Etmək Olar?

Müntəzəm idman etmək, balanslı qidalanmaq, stressdən mümkün qədər uzaq durmaq, siqaret və alkoqoldan imtina etmək nəbzin normal aralıqda qalmasına kömək edir. Qan təzyiqi, xolesterin və qan şəkəri yoxlamalarının müntəzəm aparılması da ürək sağlamlığının qorunmasında vacibdir. Yeni və ya təkrarlanan ürəkdöyünmə, başgicəllənmə, halsızlıq kimi əlamətlər hiss edirsinizsə, vaxt itirmədən bir sağlamlıq mütəxəssisinə müraciət edin.

Tez-tez Verilən Suallar (T.V.S)

Nəbz neçə olarsa normal hesab olunur?

Sağlam böyüklərdə dincəlmə zamanı nəbz adətən dəqiqədə 60–100 arasıdır. Müntəzəm idman edən şəxslərdə bu göstərici daha aşağı ola bilər.

Nəbzimi necə düzgün ölçə bilərəm?

Dincəldiyiniz zaman işarə və orta barmağınızla bilək və ya boyundakı arteriyaya yüngülcə basaraq nəbzinizi hiss edə bilərsiniz. 60 saniyə ərzində döyüntülərin sayını saymaq ən düzgünüdür.

Nəbzin yüksəlməsi təhlükəlidirmi?

Müvəqqəti nəbz artımları əksər hallarda zərərsizdir. Lakin dincəlmə zamanı davamlı yüksək nəbziniz varsa və yanaşı başqa şikayətlər də yaranırsa, həkimə müraciət etməlisiniz.

Aşağı nəbz nə zaman əhəmiyyətlidir?

Xüsusilə nəbz 40-dan aşağı düşərsə və başgicəllənmə, halsızlıq, huşunu itirmə kimi şikayətlər varsa təcili qiymətləndirmə tələb olunur.

Uşaqlarda nəbz böyüklərlə müqayisədə niyə daha sürətlidir?

Uşaqların metabolizması və bədən quruluşu səbəbindən ürək döyüntüləri daha yüksəkdir. Yaş artdıqca nəbz yavaşlayır.

Stress nəbzi təsir edirmi?

Bəli. Stress və emosional vəziyyətdəki dəyişikliklər ürək döyüntüsünü müvəqqəti olaraq artıra bilər.

Siqaret nəbzi artırırmı?

Siqaret və digər nikotin məhsulları nəbzi müvəqqəti olaraq artırır. Siqareti tərgidikdən sonra nəbz səviyyənizdə azalma müşahidə olunur.

İdmançıların nəbzi niyə daha aşağıdır?

Müntəzəm idman ürəyin daha səmərəli işləməsini təmin edir; beləliklə, ürək daha az döyüntü ilə daha çox qan pompalayır və dincəlmə nəbzi aşağı ola bilər.

Yüksək hərarətdə nəbz niyə artır?

Bədən temperaturu artdıqca metabolizma sürətlənir və ürək daha çox işləməyə məcbur qalır. Bu da nəbz artımına səbəb olur.

Ürək döyüntüsündə nizamsızlıq hiss edirəm, nə etməliyəm?

Nizamsız nəbz və ya ritm pozğunluğu hiss edirsinizsə, mütləq kardioloqa müraciət etməlisiniz.

Artıq çəki nəbzi təsir edirmi?

Piylənmə ürək üzərində əlavə yük yaradır və nəbzdə artıma və ya nizamsızlığa səbəb ola bilər.

Nəbzim qəfil yüksəldikdə nə etməliyəm?

Qısa müddətli nəbz artımları adətən zərərsizdir. Lakin tez-tez təkrarlanır və yanaşı başqa simptomlar varsa bir tibb müəssisəsinə müraciət etməlisiniz.

Evdə nəbz izləməsi aparmalıyam?

Xüsusilə ürək-damar xəstəliyiniz və ya risk faktorlarınız varsa, evdə müntəzəm nəbz izləməsi erkən diaqnoz və idarə üçün faydalı ola bilər.

Mənbələr

Bu məqaləni bəyəndiniz?

Dostlarınızla paylaşın