Göz Seyirməsi Barədə Bilməli Olduqlarınız
Göz qıc olması, cəmiyyətdə son dərəcə tez-tez rast gəlinən bir haldır və adətən zərərsiz hesab edilsə də, əslində göz qapağındakı əzələlərin iradəsiz yığılması ilə ortaya çıxan klinik bir vəziyyətdir. Gündəlik həyatda əksər hallarda yorğunluq və ya yuxusuzluq kimi səbəblərlə meydana gəlsə də, bəzən altında yatan fərqli göz xəstəliklərinin bir əlaməti ola bilər. Bu səbəbdən, uzun müddətli və ya tez-tez təkrarlanan göz qıcolmalarında göz xəstəlikləri üzrə mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir.
Göz Qıc Olması Nədir?
Tibbdə “miyokimiya” kimi tanınan göz qıc olması, ən çox göz qapağındakı əzələlərdə qəfil, qısa müddətli və iradədən asılı olmayan hərəkətlərlə (spazmlar) özünü göstərir. Bu yığılmalar adətən yuxarı göz qapağında müşahidə olunur; bəzi insanlarda aşağı göz qapağında və ya hər iki qapaqda da baş verə bilər. Qıcolmalar yüngül və hiss olunmayacaq qədər minimal ola biləcəyi kimi, bəzən gün ərzində bir neçə dəfə və ya heç olmaya bilər. Nadir hallarda, yığılmalar daha güclü və uzun sürə bilər, hətta hər iki göz qapağının bağlanmasına səbəb ola bilər. Bu daha ciddi vəziyyətə isə “blefarospazm” adı verilir və mütləq tibbi qiymətləndirmə tələb edir.
Əksər hallarda göz qapağındakı qıcolmalar yalnız lokal və yüngül narahatlıqlara səbəb olur. Lakin nadir də olsa, üzdə başqa nahiyələrdə də əzələ qıcolması və nəzarətsiz hərəkətlərin müşahidə olunması nevroloji bir vəziyyətə işarə edə bilər. Belə hallarda tez bir zamanda tibb müəssisəsinə müraciət etmək lazımdır.
Göz Qıc Olmasının Mümkün Səbəbləri
Göz qıc olması əksər hallarda zərərsiz və keçici bir hal kimi ortaya çıxır. Tam səbəbi əksər hallarda dəqiq bilinməsə də, müxtəlif tetikleyici faktorlar göz əzələsi spazmlarında rol oynaya bilər:
Həddindən artıq yorğunluq
Yuxusuzluq və ya nizamsız yuxu vərdişləri
Stres və gərginlik
Gözlərdə qıcıqlanma, allergiya və ya quruluq
Göz infeksiyaları
Güclü günəş işığı, külək, hava çirkliliyi və ya parlaq mühitlərə məruz qalmaq
Tez-tez göz ovmaq və ya fiziki travmalar
Kofein, alkoqol və ya tütün məhsullarından həddindən artıq istifadə
Bəzi dərmanların yan təsirləri
Çox nadir hallarda, bəzi nevroloji xəstəliklər və ya beyin şişləri də gözdə uzunmüddətli qıcolmanın altında yatan səbəb ola bilər. Buna görə, şikayətlər uzun müddət davam edirsə, mütləq mütəxəssisə müraciət edilməlidir.
Sol və ya Sağ Gözdə Qıc Olma Səbəbləri
Həm sağ, həm də sol gözdə müşahidə olunan qıcolmaların səbəbləri oxşardır. Yorğunluq, stres səviyyəsinin artması, həddindən artıq kofein və ya alkoqol qəbulu, elektrolit disbalansı və bəzi dərmanlar bu vəziyyətə səbəb ola bilər. Nadir hallarda, gözdəki qıcolma bir sağlamlıq probleminin əlaməti ola bilər; bu halda göz müayinəsi və lazım olan yoxlamalar önəm kəsb edir.
Göz Qıc Olmasının Əlamətləri Nələrdir?
Ən əsas əlamət, göz qapağında (yuxarı və ya aşağı) sürətli, ritmik və iradəsiz yığılmalardır. Tez-tez ağrısız olur, lakin bəzi insanlarda yüngül narahatlıq verə bilər. Qıcolmalar bir neçə saniyə davam edə biləcəyi kimi, fasilələrlə günlərlə də davam edə bilər. Ağır hallarda göz qapağının tamamilə bağlanmasına səbəb ola bilər.
Hansı Hallarda Tibbi Yardım Alınmalıdır?
Göz qıcolmalarının əksəriyyəti qısa müddətdə öz-özünə keçir və adətən müalicə tələb etmir. Lakin aşağıdakı kimi şikayətləriniz varsa, göz həkiminə müraciət etməkdən çəkinməməlisiniz:
Göz qapağında güclü sallanma yaranarsa
Gözlərdə həddindən artıq çapaq və ya davamlı qızartı olarsa
Üzdə başqa nahiyələrdə də yığılmalar baş verərsə
Göz qapağı spazmı zamanı göz tamamilə bağlanır və sonra açmaqda çətinlik yaranırsa
Axıntı, şişkinlik və ya gözdə aydın iltihab əlamətləri varsa
Qıcolma üç həftədən uzun davam edirsə
Bundan əlavə, göz qıcolması ilə yanaşı görmədə qəfil dəyişiklik, ağrı və ya ətraf əzələlərdə də iradəsiz hərəkətlər varsa, nevroloji qiymətləndirmə də lazım ola bilər.
Göz Qıc Olmasının Müəyyənləşdirilməsi və Müayinə Prosesi
Göz qıcolmasının diaqnozu, adətən xəstənin tibbi tarixçəsi və klinik müayinə ilə qoyulur. Nadir hallarda, şikayətlərin davam etdiyi hallarda, göz xəstəliklərinə və ya nevroloji pozuntulara dair daha geniş testlər tələb oluna bilər (məsələn, maqnit-rezonans tomoqrafiya – MRT, qan analizləri və ya nevroloji qiymətləndirmə). Bu, mümkün ciddi səbəbləri istisna etmək baxımından vacibdir.
Göz Qıcolmasını Azaltmaq və Qoruyucu Tədbirlər
Əksər göz qıcolmaları sadə tədbirlərlə öz-özünə keçə bilər. Aşağıda mövzu ilə bağlı tövsiyələri görə bilərsiniz:
Kifayət qədər və keyfiyyətli yuxu almağa diqqət edin.
Gözlərinizi tez-tez dincəldin və uzun müddət ekrana baxırsınızsa, fasilə verin.
Kofein tərkibli içkiləri (qəhvə, çay, enerji içkiləri) azaltmağa çalışın.
Lazımsız yerə gözlərinizi ovmayın və ya sıxmayın.
Göz quruluğu, allergiya və ya infeksiya şübhəniz varsa, həkimə müraciət edərək uyğun damcı və ya dərmanlardan istifadə edin.
Günəşdə olarkən UV filtrlə təchiz olunmuş gün eynəklərindən istifadə edin.
Mühitin havasının təmiz və rütubətli olmasına diqqət edin; havalandırma və təmiz hava da göz sağlamlığı üçün faydalıdır.
Stresdən uzaqlaşmaq üçün lazım gəldikdə psixoloji dəstək almaqdan çəkinməyin.
Mövcud bir göz xəstəliyiniz və ya xroniki bir narahatlığınız varsa, dərmanlarınızı həkiminizin tövsiyəsinə uyğun istifadə etməyə davam etməlisiniz.
Müalicə Seçimləri
Əksər hallarda göz qıcolması müalicəsiz keçir. Şikayətlərin davam etdiyi və ya tez-tez təkrarladığı hallarda, tibbi müayinə sonrası altında yatan səbəbi müalicə etmək vacibdir. Gözdə allergiya və ya quruluq varsa, uyğun damcılar və süni göz yaşı preparatları təyin oluna bilər. Stres və əzələ yorğunluğu varsa, istirahət tövsiyə olunur. Nadir və ciddi hallarda, həkim məsləhəti ilə əzələ boşaldıcı dərmanlar və ya daha irəli müalicələrə müraciət oluna bilər. Blefarospazm kimi ciddi yığılmalarda isə botulinum toksini inyeksiyaları lazım ola bilər və müalicə həkim nəzarətində aparılmalıdır.
Unutmayın, gözlərinizdə uzunmüddətli, güclü və ya qeyri-adi şəkildə təkrarlanan yığılmalar varsa, erkən dövrdə mütəxəssis dəstəyi almaq gələcəkdə yarana biləcək daha ciddi göz problemlərinin qarşısını ala bilər. Göz sağlamlığınızı laqeyd yanaşmayın.
Tez-tez Verilən Suallar
1. Göz qıcolması nədən olur?
Adətən yorğunluq, yuxusuzluq, stres, kofein qəbulu və ya gözdə qıcıqlanma göz qıcolmasının əsas səbəbləri sırasındadır. Nadir hallarda, altında yatan göz və ya nevroloji xəstəliklər də təsir edə bilər.
2. Göz qıcolması zərərlidirmi?
Əksər göz qıcolmaları zərərsizdir və qısa müddətdə keçir. Lakin qeyri-adi şəkildə uzun sürürsə və ya başqa ciddi simptomlarla müşayiət olunursa, mütləq həkimə müraciət edilməlidir.
3. Sol göz qıcolması pis əlamətdirmi?
Sol və ya sağ göz qıcolması arasında sağlamlıq baxımından praktik bir fərq yoxdur. Hər iki gözdə qıcolma adətən eyni səbəblərlə bağlıdır.
4. Hansı hallarda göz qıcolması üçün həkimə getmək lazımdır?
Qıcolma üç həftədən uzun davam edirsə, gözü tamamilə bağlayırsa, yanaşı ağrı, şişkinlik və ya görmə itkisi varsa, üzdə digər əzələlərdə də iradəsiz hərəkətlər başlayıbsa, mütləq mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır.
5. Göz qıcolmasını azaltmaq üçün nə etmək olar?
Kifayət qədər yuxu, stresin azaldılması, kofein qəbulunun azaldılması, ekran qarşısında tez-tez fasilə vermək və göz gigiyenasına diqqət etmək faydalıdır.
6. Göz qıcolması yoluxucudurmu?
Xeyr, göz qıcolması yoluxucu xəstəliklərdən deyil.
7. Göz qapağı qıcolması qalıcı ola bilərmi?
Əksər göz qapağı qıcolmaları keçicidir. Altında yatan ciddi bir xəstəlik yoxdursa, qalıcı olması gözlənilmir.
8. Göz qıcolmasında hansı damcılar istifadə olunur?
Həkim məsləhəti ilə allergiya, quruluq və ya infeksiya üçün uyğun göz damcıları istifadə oluna bilər.
9. Gözümü ovmaq qıcolmanı artırırmı?
Bəli, gözə tez-tez təzyiq və ya ovmaq qıcıqlanmaya səbəb olaraq qıcolmanı tətikləyə bilər.
10. Göz qıcolmasında bitki mənşəli və ya alternativ müalicələr istifadə olunmalıdırmı?
Səhiyyə mütəxəssislərinin tövsiyələri xaricində alternativ müalicələrə müraciət etmək məsləhət deyil. Göz şikayətlərində ilk növbədə həkim müayinəsi vacibdir.
11. Göz qıcolması ilə birlikdə baş ağrısı olarsa nə etmək lazımdır?
Şikayətlər birlikdə və uzun müddət davam edirsə, nevroloji qiymətləndirmə lazım ola bilər, mütləq həkimə müraciət edilməlidir.
12. Uşaqlarda göz qıcolması təhlükəlidirmi?
Uşaqlarda da adətən keçicidir. Lakin tez-tez təkrarlanırsa və ya əlavə şikayətlər varsa, uşaq həkiminə və ya göz həkiminə müraciət edilməlidir.
Mənbələr
Dünya Səhiyyə Təşkilatı (World Health Organization – WHO)
Amerika Oftalmologiya Akademiyası (American Academy of Ophthalmology – AAO)
Mayo Clinic: Göz Səpməsi
Milli Göz İnstitutu – Göz Sağlamlığı Məlumat Mənbələri
Cleveland Clinic: Göz Səpməsi (Myokimiya və Blefarospazm)