Resursların Bölüşdürülməsində Ədalətsizlik, Aclıq
Əziz Oxucum,
Sən bu yazını oxuyarkən, dünyada hər 4 saniyədə 1 nəfər aclıqdan və ya aclıqla bağlı səbəblərdən vəfat edir. Bu yazı ilə, sən və mən birlikdə bu itkilərə diqqət çəkəcək, resurslardan istifadə edərkən qənaət və paylaşma şüuru ilə resursları istifadə etməli olduğumuzu öyrənəcəyik.
Aclıqdan ölümün formulu sadədir: Dünyada kifayət qədər resurs var və bu resursa ehtiyacı olan insanlar da mövcuddur. İstənilərsə, birgə səylə bu resursu yaradacaq insan və işçi qüvvəsi də var. Lakin bu problemi həll etmək üçün zəruri olan ümumi səy yoxdur. Resursun insana çatmasının qarşısında maneələr var; buna görə resurs insana çata bilmir və insan ölür.
Aclıqdan ölümlərin böyük hissəsi istehsal çatışmazlığından deyil, paylanma, əlçatanlıq və sistem problemlərindən qaynaqlanır. Aclıq, öz ardınca korrupsiyanı, xaosu, sosial çürüməni gətirir.
Müharibələri, siyasi böhranları, siyasəti, qurulmuş bu nizamın pozulmasını istəməyən status-kvonu, insanüstü din və siyasəti, eqoizmi, ayaqları ilişmədən gedən insanın yıxılan insanı anlamayan təkəbbürünü bu problemlərin başında saya bilərik.
Halbuki kainatda yaşayan bütün insanlar bərabərdir. Hər kəsin yaşamaq hüququ müqəddəsdir.
Aclıqdan ölüm, ictimai bir sui-qəsddir. Cəmiyyətin hər bir fərdi bu ölümlərə eyni dərəcədə cavabdehdir.
Dünyada 197 ölkə mövcuddur. İnkişaf edən dünyada, əsas ehtiyacların istehsalı və ehtiyacı olan insanlara ayrı-seçkilik etmədən bölüşdürülməsi həm insani məsuliyyətimizdir, həm də iradə göstərən insanlarla həyata keçməsi mümkündür.
Bəs nə edə bilərik?
Küçələrimizdə, şəhərlərimizdə, kəndlərimizdə, bölgələrimizdə fərqindəliyimizi davranışa çevirə bilərikmi? Bir fərdin təkbaşına asanlıqla həll edə bilməyəcəyi, lakin hər bir fərdin töhfəsi ilə asanlıqla həll oluna biləcək bir problemdir.
Fərdi olaraq edə biləcəklərimiz;
1- İsrafı azaltmaq
Boğazımıza aldığımız hər bir tikə, lazımsız yerə axıtdığımız hər bir damla su, başqa bir coğrafiyada əskik bir tikəni, əskik bir damla suyu təmsil edir. Ehtiyacımız qədər istifadə etmək, düşündüyümüzdən daha böyük təsir yaradacaqdır.
2-Şüurlu istehlak vərdişi qazanmaq,
Plansız alış-verişlər əvəzinə ehtiyac yönümlü alış-verişlər etməliyik. Bu istehlak vərdişi ehtiyaca uyğun istehsalı da təşviq edəcəkdir.
3-Qida paylaşımını artırmaq,
Yeməkləri artıq qalmayacaq şəkildə hazırlamaq və ya artıq yeməkləri paylaşmaq, kiçik bir fərq kimi görünsə də, həmrəyliyi gücləndirəcək, resursların səmərəli istifadəsini təmin edəcəkdir.
4-Etibarlı qeyri-hökumət təşkilatlarını dəstəkləmək,
Etibarlı yardım təşkilatlarını dəstəkləmək, bir çox insanın resurslara çıxışına birbaşa töhfə verə bilər.
Fərqindəlik yaratmaq:
Bu yazını paylaşmaq, danışmaq, izah etmək… Bəzən ən böyük dəyişiklik bir ideyanın yayılması ilə başlayır.
Cəmiyyət və qlobal səviyyədə nə edə bilərik?
Qida paylanma sistemlərinin yaxşılaşdırılması
Dünya üzrə istehsal olunan qidanın əhəmiyyətli bir hissəsi zibilə atılırkən, milyonlarla insan aclıq çəkir.
Müharibə və böhranların azaldılması:
Aclıq çox vaxt müharibənin kölgəsində böyüyür. Qitələrarası ballistik raketlər düzəltmək əvəzinə, qitələrarası qida təchizatı şəbəkələri qurmalıyıq.
Kənd təsərrüfatı və istehsal siyasətinin gücləndirilməsi:
Yerlı istehsalçıların dəstəklənməsi, davamlı kənd təsərrüfatının yayılması uzunmüddətli həllər yaradacaqdır.
Beynəlxalq əməkdaşlıq:
Aclıq qlobal bir problemdir; həlli də qlobal olmalıdır. Ölkələr arasında koordinasiya təmin edilməli, hər bir dövlət müəyyən bir resursunu və işçi qüvvəsini beynəlxalq aclıqla mübarizə üçün səfərbər etməlidir.
Ümumdünya qida təchizatı zənciri qurulmalıdır. Ehtiyacı olan insanlara, işçi qüvvəsinə cəlb oluna bilməyən insanlara, işləyə bilməyən insanlara, bütün dünya insanları sahib çıxmalıdır.
Ümumdünya Qida və İstehsal Hub Modeli
Bu model, insanlarda gözəl bir hiss. Ütopik bir xəyali oyatmaq üçün hazırlanmışdır.
Modelin əsas konsepti: "Qlobal İstehsal Nodu (GPN)"
Bu modelə görə, hər ölkə öz ərazisində standart bir istehsal düyünü (hub) qurmalıdır. Bu hub'lar bir-birinə bağlı, modul və ümumdünya standartında olmalıdır.
Nümunəvi bir Hub Strukturu — 5 İstehsal Layihəsi
Hər GPN hub-ı bu 5 məcburi istehsal vahidindən ibarətdir:
Vahid | Məzmun | Hədəf Nəticə |
|---|---|---|
Kənd təsərrüfatı Vahidi | Taxıl, tərəvəz, paxlalı | Əsas qida |
Heyvandarlıq Vahidi | Quşçuluq, iribuynuzlu, arıçılıq | Zülal, süd, bal |
Tekstil Vahidi | Pambıq, yun, iplik, tikiş | Geyim, örtük |
Enerji Vahidi | Günəş, külək, biqaz | Hub-un öz enerjisi |
Anbar və Dağıtım Vahidi | Soğuk zəncir, qablaşdırma | Ehtiyacı olanlara çatdırılma |
(Buradakı layihe sayı artırıla bilər.)
Nümunəvi Torpaq Ayırma Modeli
Hər dövlət, iştirak imkanına görə torpağını bu nisbətlərdə bölür:
Ümumi Ayrılmış Torpaq → %100
├── %40 → Kənd təsərrüfatı (taxıl, tərəvəz, meyvə)
├── %25 → Heyvandarlıq (otlaq + tövlə sahəsi)
├── %15 → Tekstil xammalı (pambıq, kətan)
├── %10 → Enerji istehsalı (panel, turbin sahəsi)
└── %10 → Logistika, anbar, emal mərkəzi
Bu modeldə Kim Nə Edər?
İşləyə bilən fərdlər,
Hub-da əməkhaqqı ilə/gönüllü istehsal edər
İstehsal artığı qarşılığında qlobal havuza töhfə verər
Resursdan faydalanacaq fərdlər müəyyən edilir.
İstehlakçı hovuzuna daxil edilir
İstehsal hovuzundan payları avtomatik qarşılanır
Dövlətlər
Torpaq ayırır, infrastruktur qurur
Öz hub-unun nəzarətini həyata keçirir
Qlobal havuza töhfə kvotasını qarşılayır
Qlobal Koordinasiya Sistemi
Hər hub həm istehsal edir, həm də alır
Artıq istehsal → qlobal havuza göndərilir
Əskik olan region → hovuzdan qarşılanır
Standartlaşdırma Prinsipləri
Fiziki standart — eyni modul quruluş, eyni ölçülər
İstehsal standartı — eyni toxum kateqoriyaları, eyni qulluq protokolları
Veri standartı — istehsal/istehlak rəqəmsal olaraq hesabatlanır
Paylanma standartı — qablaşdırma, etiketləmə, soyuq zəncir qaydaları
Nəzarət standartı — beynəlxalq müşahidəçi rotasiyası
Kvota Hesabı
Ölkə Kvotası = (Əhali × Adambaşına İstehsal Hədəfi) + Qlobal Hovuz Payı
Qlobal Hovuz Payı = ÜDM-ə nisbətən əlavə töhfə
Varli ölkələr daha çox töhfə verir; zəif ölkələr daha az istehsal edib daha çox ala bilər
r.Modelin Güclü Tərəfləri
Təkrarlana bilən — eyni plan hər yerdə tətbiq olunur
Miqyaslana bilən — kiçik ölkə kiçik hub, böyük ölkə böyük hub qurur
Müstəqil — hər bir hub öz enerjisini istehsal edir, xaricdən asılı deyil
Ədalətli — töhfə qabiliyyətə görə, paylanma ehtiyaca görə müəyyən edilir
Şəffaf — bütün məlumatlar rəqəmsal, yoxlanıla biləndir
Son Söz
Aclıq tale deyil.
Aclıq həll oluna bilən bir problemdir.
Və ən əsası, aclıq seçim deyil; lakin onu görməməzlikdən gəlmək bir seçimdir.
Bu gün edəcəyin kiçik bir dəyişiklik,
sabah bir insanın həyatına təsir edə bilər.
Unutma:
Dünya, hər kəsə yetəcək qədər böyükdür…