Sətəlcəm (Pnevmoniya) Barədə Bilməli Olduqlarınız

Zatürre (Pnevmoniya) Əlamətləri Nələrdir?

Pnevmoniya adətən ağciyərləri təsir edən, ciddi və müalicə olunmadıqda həyatı təhlükəyə ata biləcək potensiala malik bir infeksiyadır. Ən çox rast gəlinən əlamətlər arasında qəfil başlayan yüksək hərarət, titrəmə və üşümə hissi, öskürək, çoxlu və rəngli (sarı, yaşıl və ya qəhvəyi) bəlğəm ifrazı yer alır. Bundan əlavə, bəzi pnevmoniya növləri başlanğıcda bir neçə gün davam edən iştahasızlıq, halsızlıq, əzələ və oynaq ağrıları ilə başlayıb, sonrakı dövrdə quru öskürək, hərarətin yüksəlməsi, ürəkbulanma, baş ağrısı və nadir hallarda qusma ilə müşayiət oluna bilər. Xüsusilə tənəffüsün sürətlənməsi, döş qəfəsində xırıltı, tərləmə və ümumi yorğunluq hissi də diqqət çəkə bilər.

Bu əlamətlər bəzən soyuqdəymə kimi tənəffüs yolu xəstəlikləri ilə qarışdırıla bilər. Lakin şikayətlər ağırlaşarsa və ya bir neçə gün ərzində yaxşılaşmazsa, xüsusilə risk qrupunda olan şəxslərdə pnevmoniya ehtimalının istisna edilməsi üçün mütləq bir səhiyyə mütəxəssisinə müraciət etmək lazımdır.

Pnevmoniya Diaqnozu Necə Qoyulur?

Həkimə müraciət etdiyiniz zaman ətraflı fiziki müayinə aparılır və tipik əlamətlər aşkar edilərsə, adətən ağciyər rentgeni ilə diaqnoz təsdiqlənir. Bəzi hallarda, qan analizləri və bəlğəm nümunəsi də tələb oluna bilər. Erkən diaqnoz, müalicə prosesinin uğuru üçün son dərəcə vacibdir.

Zatürre (Pnevmoniya) Yoluxucudurmu?

Pnevmoniyanın səbəbi çox vaxt bakteriya, virus və ya nadir hallarda göbələklər ola bilər. Xəstəliyə zəmin yaradan yuxarı tənəffüs yolu infeksiyaları (məsələn, qrip kimi viruslar) olduqca yoluxucudur və öskürək, asqırma yolu ilə asanlıqla yayıla bilər. Həmçinin, yoluxmuş şəxslərin istifadə etdiyi stəkan, qaşıq, dəsmal kimi əşyaların başqalarına təması da yoluxuculuğu artırır.

Zatürre xüsusilə kiçik uşaqlarda, yaşlılarda, immun sistemi zəif olan fərdlərdə və ya xroniki xəstəliyi olan şəxslərdə ağır keçə bilər və fəsad riski yüksəkdir. Dünya üzrə pnevmoniya ən çox rast gəlinən və ən çox ölümə səbəb olan infeksion xəstəliklər arasında yer alır.

Pnevmoniya İnkişafına Səbəb Olan Risk Faktorları Hansılardır?

Bəzi hallar pnevmoniya inkişafını asanlaşdıra bilər. Bunlara daxildir:

• Yaşın Artması: 65 yaşdan yuxarı şəxslərdə risk artır.

• Xroniki Sağlamlıq Problemləri: Astma, KOAH, bronşektaziya, ağciyər və ya ürək xəstəliyi, böyrək və ya qaraciyər pozuntuları, şəkərli diabet və immun sisteminin zəifliyi (məsələn, QİÇS, qan xəstəlikləri, orqan köçürülməsi).

• Siqaret və Alkoqol İstifadəsi: Ağciyər müdafiəsini zəiflədir.

• Udma Çətinliyi: Xüsusilə iflic, nevroloji xəstəliklər, əzələ və ya sinir sistemini təsir edən pozuntular.

• Tez-tez Qusma və ya Mədə Məzmununun Tənəffüs Yoluna Keçməsi (Aspirasiya)

• Yaxın zamanda keçirilmiş böyük cərrahi əməliyyatlar

• Qrip və oxşar virus infeksiyalarının geniş yayıldığı dövrlər

Bu faktorların fərqində olmaq və mümkün olanları nəzarət altına almaq pnevmoniya inkişafı riskini azaltmağa kömək edir.

Pnevmoniyadan Qorunmaq Üçün Nələr Etmək Olar?

Zatürre qarşısının alınması strategiyaları bir neçə başlıq altında toplanır:

• Xroniki xəstəliklərin effektiv müalicəsi və müntəzəm həkim nəzarətinin təmin edilməsi

• Tarazlı və yetərli qidalanma, stressdən uzaq durmaq

• Gigiyena qaydalarına riayət etmək (əllərin müntəzəm yuyulması, izdihamlı yerlərdən uzaq durmaq)

• Tütün, alkoqol və maddə asılılığı ilə mübarizə aparmaq

• Udma funksiyasında çətinlik yaradan hallarda zəruri tədbirlərin görülməsi

• Xüsusilə qrip epidemiyalarının olduğu dövrlərdə izdihamlı məkanlardan uzaq durmaq, maskadan istifadə etmək

• İmmun sistemi zəif olan fərdlərin və risk qrupundakı şəxslərin yaxın ətrafında gigiyena qaydalarına ciddi riayət olunması

Qrip və pnevmoniyanın bəzi növləri peyvəndlə qarşısı alına bilər. Xüsusilə qrip virusu təkbaşına pnevmoniyaya səbəb ola bildiyi kimi, orqanizmi zəiflədərək bakterial pnevmoniyalara da zəmin yarada bilər. Buna görə hər il tövsiyə olunan dövrdə (adətən sentyabr-noyabr ayları arasında) qrip peyvəndinin vurulması, immuniteti zəif və ya risk altında olan şəxslər üçün vacibdir.

Pnevmokok Peyvəndi Hansı Hallarda Lazımdır?

Streptococcus pneumoniae, dünyada zatürrenin ən çox rast gəlinən səbəblərindən biridir. Pnevmokok peyvəndi bu bakteriyaya qarşı xüsusilə 65 yaşdan yuxarı olanlara, xroniki ürək-ağciyər xəstələrinə, şəkərli diabeti olanlara, dalağı çıxarılmış şəxslərə, bəzi qan xəstəlikləri olanlara, xroniki böyrək xəstəliyi və ya immun sistemində zəiflik olanlara tövsiyə olunur. İmmun sistemi zəif olanlara və QİÇS-li böyüklərə də tətbiq oluna bilər. Peyvənd əzələ daxilinə vurulur və adətən 5 ildən bir təkrarlana bilər.

Peyvəndlər qrip infeksiyası və ya yüksək hərarətli xəstəlik zamanı edilməməlidir. Həmçinin qrip peyvəndi yumurta allergiyası olanlarda istifadə edilməməlidir. Həm qrip, həm də pnevmokok peyvəndlərinin yan təsirləri adətən yüngül və keçicidir; vurulan yerdə ağrı və ya qızartı, qısa müddətli halsızlıq və yüngül hərarət ola bilər.

Zatürre (Pnevmoniya) Necə Müalicə Olunur?

Bir çox pnevmoniya halları ev şəraitində müalicə oluna bilər, lakin ciddi hallar və ya riskli qruplar xəstəxanada müşahidə tələb edə bilər. Müalicə, pnevmoniyanın səbəbinə, xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə və əlamətlərin ağırlığına görə həkim tərəfindən planlaşdırılır. Tövsiyə olunan dərmanlar adətən antibiotiklər (bakterial pnevmoniyalarda), hərarətsalıcılar və bol maye qəbuludur. Ağır keçən, tənəffüs dəstəyi və ya reanimasiya tələb edən hallarda xəstəxana şəraitində müşahidə vacibdir.

Müalicəyə erkən başlamaq, uğur şansını əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Əks halda, müalicənin gecikdiyi və ya ağır keçən hallarda fəsad və ölüm riski yüksək ola bilər. Buna görə xəstələr sağalma prosesində həkimlərinin tövsiyələrinə mütləq əməl etməlidirlər.

Tez-tez Verilən Suallar

1. Zatürre (pnevmoniya) yoluxucudurmu?

Bəzi virus və bakteriyaların səbəb olduğu zatürre növləri insandan insana keçə bilər. Xüsusilə yuxarı tənəffüs yolu infeksiyaları (məsələn, qrip) çox yoluxucudur, lakin pnevmoniyaya səbəb olan bütün amillər eyni dərəcədə yoluxucu deyil.

2. Zatürre hansı yaş qruplarında daha təhlükəlidir?

Xüsusilə körpələr, kiçik uşaqlar, 65 yaşdan yuxarı böyüklər, xroniki xəstəlikləri olanlar və immun sistemi zəif şəxslərdə zatürre daha ağır və təhlükəli keçə bilər.

3. Zatürrenin ilk əlamətləri hansılardır?

Başlanğıcda hərarət, titrəmə, üşümə, öskürək və bəlğəm kimi simptomlar müşahidə oluna bilər. Halsızlıq, iştahasızlıq və baş ağrısı da müşayiət edə bilər.

4. Pnevmoniya necə diaqnoz edilir?

Həkim tərəfindən aparılan müayinə, ağciyər filmi (rentgen) və uyğun görüldükdə qan və ya bəlğəm analizləri ilə diaqnoz qoyulur.

5. Hansı hallarda həkimə müraciət etməliyəm?

Yüksək hərarət, güclü öskürək, bəlğəmdə rəng dəyişikliyi, nəfəs darlığı və ya özünüzü çox halsız hiss etdiyinizdə vaxt itirmədən həkimə getməlisiniz.

6. Evdə zatürre müalicəsi mümkündürmü?

Yüngül hallarda həkimin tövsiyə etdiyi dərmanlar və qulluqla sağalmaq mümkündür. Lakin simptomlar ağırdırsa, risk qrupundasınızsa və ya vəziyyət pisləşirsə xəstəxanaya müraciət etmək lazımdır.

7. Qrip və pnevmokok peyvəndləri kimlərə tövsiyə olunur?

Əsasən 65 yaşdan yuxarı olanlara, xroniki xəstəliyi olanlara, immuniteti zəif olanlara və risk qrupundakı hər kəsə tövsiyə olunur. Həkiminizdən fərdi riskləriniz barədə məlumat ala bilərsiniz.

8. Pnevmoniyadan sonra sağalma prosesi necədir?

Əksər insanlar bir neçə həftə ərzində tamamilə sağalır. Lakin yaş, altda yatan xəstəliklər və ya ağır hal olduqda sağalma müddəti daha uzun ola bilər. Uyğun istirahət və həkim nəzarəti tövsiyə olunur.

9. Zatürre təkrarlana bilərmi?

Bəli, bəzi şəxslərdə zatürre bir neçə dəfə baş verə bilər. Altda yatan risk faktorlarının olması bu vəziyyəti asanlaşdıra bilər.

10. Peyvəndlərin yan təsirləri ciddi olurmu?

Adətən yüngül və qısa müddətlidir; inyeksiya yerində ağrı, yüngül hərarət, halsızlıq kimi əlamətlər ola bilər. Nadir hallarda ciddi reaksiyalar yaranarsa tibbi yardım alınmalıdır.

11. Siqaret və alkoqol istifadəsi pnevmoniya riskini artırırmı?

Bəli, siqaret və həddindən artıq alkoqol istifadəsi ağciyər müdafiəsini zəiflədir və pnevmoniya riskini artırır.

12. Zatürre xəstəliyinə tutulmuşam, özümü necə qorumalıyam?

İstirahət edin, bol maye qəbul edin, həkimin verdiyi dərmanları müntəzəm istifadə edin; özünüzü yoran fəaliyyətlərdən uzaq durun və başqaları ilə yaxın təmasdan mümkün qədər çəkinin.

13. Zatürreyi önləməyin ən təsirli yolu nədir?

Vaksinasiya olunmaq, gigiyena qaydalarına riayət etmək, risk faktorlarını nəzarətdə saxlamaq və müntəzəm tibbi müayinələri laqeyd yanaşmamaq pnevmoniyadan qorunmada ən təsirli üsullardandır.

Mənbələr

• Dünya Səhiyyə Təşkilatı (WHO), Pnevmoniya xəstəliyinə ümumi baxış və qlobal pnevmoniya hesabatları

• Xəstəliklərə Nəzarət və Qarşısının Alınması Mərkəzləri (CDC), Pnevmoniya — Qarşısının alınması, simptomlar və müalicə

• Avropa Tənəffüs Cəmiyyəti (ERS), Pnevmoniya: Təlimatlar və Tövsiyələr

• Amerika Torakal Cəmiyyəti (ATS), İcma mənşəli pnevmoniya üzrə təlimatlar

• The Lancet Respiratory Medicine, Pnevmoniya səbəbilə xəstəxanaya yerləşdirmələrin qlobal və regional yükü